سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 55

مجموع ماده و هیأت که کلمۀ صیغه بر او اطلاق می شود، آیا قرائنی وجود دارد که مسأله را در رابطۀ با هیأت بدانیم یا قرینه ای وجود دارد که مسأله را در رابطه با ماده بدانیم یا قرینه ای وجود دارد که در رابطه با مجموع بدانیم؟ بالاخره عنوان این طوری شده که آیا«صیغه الامر» دلالت بر مره می کند یا دلالت بر تکرار می کند یا اینکه«لا یدلّ لا علی المرّه و لا علی التکرار»؟

قبل از اینکه به اساس بحث و استدلال برسیم، باید این دو جهت را مشخّص بکنیم؛ یک جهت اینکه آیا مقصود از مرّه و تکرار چیست؟ آیا مرّه و تکرار به معنای فرد و افراد است؟ مره یعنی«فرد واحد»؟ تکرار یعنی«افراد متعدده» ولو اینکه این افراد متعدده در عرض هم واقع بشود، از نظر زمان مقارن هم واقع بشود؟ آیا مقصود از مرّه و تکرار این است یا مقصود از مرّه و تکرار، دفعه و دفعات است که دفعه هم می سازد در ضمن فرد واحد باشد و هم می سازد با اینکه در ضمن افراد متعددی که از نظر زمان مقارن هستند باشد. همه اش کلمۀ دفعه بر او اطلاق می شود. دفعات هم به معنای این است که افراد متعدد در زمانهای مختلف. در دفعات، دو قید دخالت دارد، یکی زمانهای مختلف و یکی افراد متعدد. آیا مقصود از مرّه و تکرار، فرد و افراد است یا دفعه و دفعات است؟

«لقائل أن یقول» که هردو مقصود باشد، برای اینکه مانعه الجمع نیست که اگر مقصود را دفعه و دفعات قرار دادیم، دیگر با مسألۀ فرد و افراد، جمع نشود. احتمال دارد که هردو احتمال مقصود باشد، هم فرد و افراد مقصود باشد و هم دفعه و دفعات مقصود باشد. و آن کسی که عنوان مرّه و تکرار را نفی می کند آن هم ناظر به هردو باشد، بگوید: نه مسألۀ فرد واحد و افراد متعدده مطرح است و نه مسألۀ زمان واحد و دفعه و دفعات مطرح است. پس ممکن است قول مثبت به هردو متعلّق بشود، قول نافی هم هردو را نفی بکند، هم مرّه و تکرار را به این معنا و هم مرّه و تکرار را به آن معنا. ظاهر این است که چون اینها مانعه الجمع نیستند به هردو عنوان می شود مورد بحث واقع شود و به هردو معنا، قابل نزاع و بحث خواهد بود. مطلب دوم همان است که اشاره کردیم آیا این نزاع مربوط به هیأت است یا مربوط به ماده است یا فرضا مجموع ماده و هیأت است؟ و آیا دلیلی داریم بر اینکه یکی از این احتمالات را تعیین کند یا اینکه دلیل بر این معنا وجود ندارد؟

پرسش:

1 - آیا کلام مرحوم آخوند(ره) در ما نحن فیه با کلام مشهور یکی است؟ توضیح دهید.

2 - مبنای کلام مرحوم آخوند(ره) را در مقام بیان کنید.

3 - چند معنا در مرّه و تکرار ممکن است مقصود باشد؟