سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 551

بعد از دو ساعتش وجوب اکرام می آید، عبارت از مجئی زید خارجی است، نه مجئی زیدی که در ذهن مولا بوده و وجود ذهنی پیدا کرده است. مثل اینکه خود مولا تصریح کند، بگوید: «ان جائک زید و تحقق المجئی فی الخارج یجب علیک الاکرام بعد ساعتین» شما این را چطور تصویر می کنید؟ «شرط التکلیف متقدّم علی التکلیف و لا طریق الی ارجاعه الی الوجود الذهنی». مسأله وجود ذهنی هم مطرح نیست. خودش تصریح کرده که دیگر رفع ابهام هم بکند. «ان تحقق مجئی زید فی الخارج یجب علیک الاکرام بعد ساعتین». اینجا از مرحوم آخوند می پرسیم شما این شرط تکلیف را حل کنید. این را با آن قاعدۀ عقلیه ای که در رابطۀ با علت و معلول و اجزاء علت، که یکی از اجزاء علت مسألۀ شرط است، چطور تطبیق می کنید؟ این ذرات را که نمی شود به وجود ذهنی ارجاع کرد؟ اینکه در رابطۀ با مشروط آن جهت مربوطۀ به مولا نیست، معنای مصدری نیست، معنای اسم مصدری است، مربوط به فعلیت است، آن هم فعلیه الحکم لذا می گوییم: مجئی زید، شرط التکلیف.

بعد هم یک تقسیمی داریم به نام واجب مطلق و واجب مشروط، مثال ما همین است، وقتی می خواهیم واجب مشروط را مثال بزنیم، اولا واجب مشروط را معنا می کنیم، می گوییم: واجب مشروط آن است که وجوب آن معلق بر شرط است، وجوب به معنای حکم. در آن نزاع معروف بین شیخ و مشهور، مشهور می گویند: «ان جائک زید» شرط برای هیئت«اکرم»، که هیئت«اکرم» همان است که دلالت بر حکم می کند، همان است که دلالت بر بعث و تحریک و وجوب می کند. در حقیقت مجئی زید شرط برای حکم است. از مرحوم آخوند می پرسیم: شما اینجا را چطور درست می کنید؟ این مجئی زیدی که خارجیت آن شرطیت برای حکم دارد، که حکم عبارت است از وجوب است، اگر مجئی زید نباشد حکم نیست، حالا گفته: «ان جائک زید یجب اکرامه بعد ساعتین» شرط متقدّم بر مشروط است.

(سؤال... و پاسخ استاد): آن«بعد ساعتین» قید ماده است نه قید«یجب». «بعد ساعتین» قید اکرام است نه وجوب اکرام. «ان جائک زید یجب اکرامه» بعد از دو ساعت.

پس نتیجه این می شود که الان مجئی زید شد، چیزی تحقق ندارد باید صبر کنیم که دو ساعت دیگر پیش بیاید تا موضوع برای این تکلیف تحقق پیدا کند، این شرط شرط مقارن نیست، این شرط متقدّم است.

مثال شرط متقدم در شرعیات

در شرعیات من در آن دوره ای که بحث می کردم، گفتم که در شرعیات نداریم ولو اینکه اصل