سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 555

تأخّری در کار نیست. در باب مجئی زید و وجوب اکرام هم مسأله به همین کیفیت است. منتها عرض کردیم که باید یک راه حلی پیدا کنیم برای جایی که شرط به همین نحو شرطیت داشته باشد، لکن به نحو متقدّم یا مقارن مطرح باشد. دیروز مثال آنرا عرض کردیم.

اشکال در مثال شرط متقدم برای تکلیف

نسبت به مثال بحث قبل برای بعضی ها شبهه ای پیدا شده بود که اگر ما واجب معلق را منکر شدیم و گفتیم: استطاعت دو ماه قبل از موسم شرط است و مشروطش همان وجوب الحج فی زمن الحج است، (روی انکار واجب معلق) شبهه ای که در ذهن اینها آمده بود این بود که در استطاعت، حدوثش به تنهایی کفایت نمی کند، باید این استطاعت تا زمان حج و تا موسم حج باقی بماند. به عبارت روشن تر: ما در باب شرط متقدّم، در جایی که قاعدۀ عقلیه منخرم می شد، فرض در جایی است که شرط متقدّم وجود پیدا کند و بعد منعدم شود اما اگر شرط متقدّم وجود پیدا کرد و باقی بود تا زمان مشروط، اسمش را باید شرط مقارن بگذاریم برای اینکه بقای این شرط دخالت در مشروط دارد و بقائش مقارن با مشروط است. پس جایی محل اشکال است که شرط متقدّم وجود پیدا کرده باشد و بعد از بین رفته باشد به طوری که در زمان مشروط، دیگر شرط وجود نداشته باشد، اما اگر در زمان مشروط، همان شرطی که قبلا حادث شده، بقاء داشته باشد، اسمش شرط متقدّم نیست، این شرط مقارن است برای اینکه ما در شرط مقارن گفتیم: معنایش این نیست که حدوث شرط با حدوث مشروط مقارن باشد بلکه معنایش این است که وجود شرط با حدوث مشروط مقارن باشد چه وجود شرط در همان زمان حادث شده باشد، یا قبلا حادث شده باشد، لکن تا زمان مشروط باقی باشد.

روی این اساس؛ شبهه ای که در ذهن اینها آمده بود، اینکه این مسألۀ استطاعتی که شما مثال زدید، این استطاعت تا زمان حج باقی ماند یا اینکه در این وسط منعدم شد؟ اگر فرض کنید که استطاعت در این بین از بین رفت، دیگر اصلا حج واجب نیست. اگر کسی امشب مستطیع شد، فردا شب دزد آمد و اموالش را از بین برد، «هذا لیس بواجب الحج» پس باید استطاعت را طوری فرض کنید که در زمان حج باقی باشد و اگر تا زمان حج باقی بود، این دیگر اسمش شرط مقارن است، نه شرط متقدّم. این یک شبهۀ خوبی است که به ذهن می آید.

حقیقت شرط مقارن

جواب از این شبهه این است: در آنجایی که می گفتیم: اگر شرط وجود پیدا کند و باقی بماند، این