سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 561

درس سیصد و چهل و سوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عدم جانشینی عناوین تکوینیه به جای همدیگر

عناوینی که در تکوینیات به کار گرفته می شود مثل عنوان سببیت، عنوان شرطیت، مانعیت و امثال ذلک، بنابر ملاک و معیار واقعی است. ما نمی توانیم سبب را به جای شرط بنشانیم و یا شرط را به جای سبب قرار دهیم. اگر می گوییم: «النار سبب للاحراق و مجاوره الجسم شرط للاحراق و الرطوبه مانعه عن الاحراق» این عناوین هرکدام روی یک ملاک و حسابی بر آنها اطلاق می شود.

وقتی که ما عنوان سببیت را مطرح می کنیم، معنای سببیت مؤثّریت است، معنایش این است که آن مسبب، مترشّح از این سبب است و متولّد از این سبب می شود و سبب به این نحو تأثیر در تحقق مسبب دارد. وقتی که می گوییم: «مجاوره الجسم و قرب الجسم من النار شرط للاحراق» معنای شرطیت این است که مجاورت بما هی مجاورت، یک چیزی نیست که«یترشّح منه الاحراق» یک چیزی نیست که«یتولّد منه الاحراق» بلکه مجاورت در این نقش دارد که آن مقتضی و سبب، تأثیر در احراق کند. وقتی که مجاورت تحقق پیدا کرد، وقتی که شرط موجود شد، شما نمی توانید تعبیر کنید