سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 571

اینطور نیست که اعم از صحیح و فاسد متعلق امر قرار گیرد، ولو اینکه در مقام وضع عمومیت داشته باشد، اما در مقام تعلق امر«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» یعنی«الصلاه الصحیحه»، وقتی که مأموربه مقیّد به صحت شد، آن وقت می توانیم بگوییم که وضو شرط وجود مأموربه است. اگر مأموربه بخواهد وجود پیدا کند، صلاه صحیح بخواهد تحقق پیدا کند، این وضو شرط وجود صلاه صحیح است. لذا در آن تقسیم ما مقدمۀ صحت را ارجاع به مقدمۀ وجود کردیم و گفتیم: روی آن مبنا این طور نیست که در مقابل مقدمه وجود، مقدمه ای هم به نام مقدمه الصّحه داشته باشیم.

این که من این نکته را اینجا ذکر کردم برای این جهت است که در این تقسیم مرحوم آخوند(ره)، قسم اول عبارت از شرایط تکلیف بود، قسم دوم عبارت از شرایط وضع بود و قسم سوم شرایط مأموربه. جایی که پای صحت در کار است، مثل وضو که شرط برای نماز است، آیا ما این را جزء شرایط وضع حساب کنیم، بگوییم: شرط صحه الصلاه. صحت یکی از احکام وضعیه است یا اینکه باید مسألۀ وضو و نماز را داخل در این قسم سوم قرار دهیم بگوییم: وضو شرط وجودی مأموربه است برای اینکه مأموربه لا محاله صلاه صحیح است و وضو در رابطۀ با صلاه صحیح شرطیت وجودی دارد، یعنی«لا تتحقق الصلاه الصحیحه بدون تحقق الوضوء» این برای این نکته بود که این مثالها داخل در قسم سوم است، نه داخل در قسم دوم. مثال قسم دوم مسألۀ بیع فضولی و اجازه است، که اجازه لاحقه می خواهد در ملکیت من حین العقد، تأثیر کند. ملکیت یک حکم وضعی است و یک امر متأخّری به نام اجازۀ لاحقه می خواهد که تأثیر در این امر متقدّم داشته باشد. لذا مثال برای شرایط وضع از قبیل بیع فضولی و اجازۀ لاحقه است. اما این مسأله ای که امروز می خواهیم بگوییم، مثالش همان اغسال لیلیه ای است که زن مستحاضه برای صحت روزۀ روز گذشته اش انجام می دهد. ابتداء وقتی انسان با این مثال مواجه می شود، خیال می کند که این مثال مربوط به قسم دوم است، در حالی که این مثال، مثال همین قسمی است که ما الان می خواهیم ان شاء الله بحث کنیم. این یک نکته ای بود که تذکرش بی فایده نبود.

فرق بین راه حل مرحوم آخوند(ره) و محقق عراقی(ره)

در این قسم سوم که شرایط شرعیۀ مأموربه بحث است، مثل همین غسل شب آینده شرعا شرطیت دارد برای مأموربه که عبارت از روزۀ روز گذشته است. این مثال برای این قسم است.

مرحوم آخوند برای حل اشکال در این قسم یک راهی را طی می کنند که این تقریبا همان راهی است که از مرحوم محقق عراقی در ابتدا نقل کردیم. منتها یک فرق اساسی دارد، آن فرق اساسی این است