سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 575

بدون هیچ گونه تقدّم و تأخّری است برای اینکه اینها متضایفان هستند و لازمۀ تضایف عبارت از چنین معنایی است. اصلا تضایف یک چنین اقتضایی دارد حتّی اگر به حسب رتبه بگوییم: «اتّصاف زید بانّه اب فی رتبه متقدّمه علی الاتصاف عمرو بانّه ابن» درست نیست. در رتبه هم تقدّم و تأخّری نیست. هر دو در یک عرض، در یک ردیف و در یک رتبه است. در تضایف مسأله این طور است.

وقتی که تضایف این طور شد، اینجا ما به مرحوم آخوند(ره) تبعا لسیدنا الاستاذ امام بزرگوار(ره) همان حرف را می گوییم که چطور می شود که مضاف حالا تحقق داشته باشد، اضافه هم الان تحقق داشته باشد، اما وقتی ما سراغ مضاف الیه را می گیریم، می گویید: مضاف الیه فعلا وجود ندارد، چطور می شود که ما چنین چیزی را تعقّل کنیم؟ مضاف الیهی که وجود ندارد، چطور وصف مضاف الیهی پیدا می کند؟ چطور شیء غیر موجود اتّصاف پیدا می کند بانّه مضاف الیه؟ و اگر مسألۀ مضاف الیه کنار رفت، مضاف هم کنار می رود. نمی شود بگوییم: مضاف با وصف مضاف بودن تحقق دارد، اضافه هم تحقق دارد، اما فعلا هیچ اثری از مضاف الیه نیست، ممکن است بعد تحقق پیدا کند، یا حتما بعد تحقق پیدا می کند، اما الان اثری و رایحه ای از وجود را استشمام نکرده است، معذلک اضافه وجود دارد. مضاف با وصف مضاف بودن وجود دارد. این یک امر غیر قابل تعقّل است.

عدم قیاس مقام به معلوم بالذات و معلوم بالعرض

ما در رابطۀ با مثال علم هم جواب این مسأله را ذکر کردیم، که آنجا بین معلوم بالذات و معلوم بالعرض خلط شده است، آنچه که معلوم بالذات است، ولو وجودش در آینده است، اما الان خودش حاضر در ذهن است، خودش مورد تصدیق ذهن انسان است و علم به آن تعلق گرفته است، ولو اینکه معلوم بالعرض در آینده تحقق پیدا می کند. لذا نباید انسان ابتداء تحت تأثیر این مثال علم قرار گیرد و آن را شاهدی برای این بیاورد، که علم حالا تحقق دارد و عالم همین الان تحقق دارد، اما معلوم می خواهد در مستقبل وجود پیدا کند. این خلط بین معلوم بالذات و معلوم بالعرض است. لذا جواب مرحوم آخوند همان جواب از محقق عراقی است و ما نمی توانیم از راه اضافه این مسأله را تمام کنیم. پس چه باید کرد؟ در رابطۀ با مثل این مثال صوم مستحاضه و اغسال لیلۀ آتیه چطوری ما مسأله را حل کنیم؟ البته به این تفصیلی که بیان می کنم حتی در کلام امام هم نیست ولی لازم است که با توجّه به حرفهای گذشته، به این تفصیل توجه کنیم.

اگر در شرایط شرعیه در آن تقسیمی که برای مقدمه شده بود که«المقدمه اما عقلیه و اما شرعیه و اما عادیّه» ما در باب مقدمات شرعیه دو احتمال دادیم. آیا مقدمات شرعیه یک واقعیات و حقایقی