سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 582

الان پدر است، به لحاظ اینکه ابنش یک ماه بعد مثلا وجود پیدا می کند؟! چطور آنجا تفکیک بین ابوّت و بنوّت غیرمعقول است، اینجا هم تفکیک بین تقدّم و تأخّر غیرمعقول است. و این هم لازمۀ بیان امام است.

شما بگویید: صبر می کنیم تا فردا بیاید، وقتی صبر کردید فردا آمد، اشکال عکس می شود. فردا که در آن واقع شدیم، می خواهید سه شنبه را متصف به عنوان تأخّر کنید، تقدّمش دوشنبه است و حال اینکه اثری از دوشنبه نیست. دوشنبه«وجد و انعدم»، بقاء برای دوشنبه نیست. و لذا شما در مقام تعبیر، تعبیر بکان می کنید، می گویید: دیروز دوشنبه بود، معنایش این است که الان از وجود دوشنبه اثری باقی نیست. یک وجود متدرّجی و قطعه ای از اجزاء زمان دیروز تحقق پیدا کرد، «و لم یبق بل صار منعدما، صار متقضیا و متصرما». فردا هم اگر صبر کردید تا فردا، سه شنبه وجود پیدا می کند، لکن اثری از دوشنبه دیگر باقی نمی ماند. و اگر دوشنبه ای نباشد که اتصاف به تقدّم پیدا کند، سه شنبه هم نمی شود اتصاف به تأخّر پیدا کند برای اینکه تقدّم و تأخّر امران متضایفان هستند.

پس ما این مشکله را چطور حل کنیم؟ از یک طرف مسأله وجدانی است که شائبۀ خلاف هم در آن جریان ندارد، انسان قسم می خورد که دوشنبه تقدّم بر سه شنبه دارد، از طرفی با آن دو قاعدۀ عقلیه چطور مسأله را سازش می دهید؟ با مسألۀ تضایف و با مسألۀ قاعدۀ فرعیت چطوری این مسأله وجدانی را تطبیق می دهید؟ اتصاف در عرض هم، قاعدۀ فرعیت هم می گوید موضوع، اول باید ثابت باشد، بعد نوبت به محمول برسد، بعد نوبت به اتصاف برسد، سه شنبه ای که وجود ندارد، «کیف یمکن ان یتصف بالتّأخّر»؟ و اگر اتصاف به تأخّر پیدا نکرد، امروز هم«لا یعقل ان یتصف بالتقدّم»، با اینکه این اتصاف یک امر وجدانی و تقریبا امر بدیهی است. این مشکله را در خود اجزاء زمان چطور باید حل کرد؟ واقعا هم مشکله است.

(سؤال و پاسخ استاد): یعنی وقتی شما می گویید، سه شنبه تقدّم دارد بر دوشنبه، اگر کلمۀ واقعی را دنبالش بچسبانیم، دروغ است؟ چه تقدّمی؟ تقدّم اصلا از متضایفین است، نحوۀ تقدّم چه تقدمی است؟ تقدّم زمانی است. واقعی است یا تخیلی؟ تقدم واقعی است. تقدّم هم که از متضایفان است.

پس یعنی وقتی شما می گویید: «هذا متقدم» باید در کنارش بگویید: «و ذاک متأخّر» (ذاک) ندارید تا اینکه حکم کنید«بانه متأخّر»، (ذاک) فردا می خواهد تحقق پیدا کند. سه شنبه ای نیست تا الان بگویید:

سه شنبه متأخّر. قاعدۀ فرعیت را برای همین جهت ذکر کردیم. وقتی شما امروز می گویید دوشنبه، این دوشنبه وجود دارد، متقدّم، تقدّم هم از متضایفان است. باید بگویید: پس سه شنبه هم متأخّر است. سه شنبه را که شما متصف به وصف تأخّر می کنید، کجاست سه شنبه که شما می گویید تأخّر