سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 65

عروض هیئت، موجب تغییر معنای ماده از نظر تنقیص و کم شدن نخواهد بود. وقتی این دو مقدمه را در نظر گرفتیم، سکّاکی می گوید: اهل ادب اتفاق دارند بر اینکه این مصدر مجرد از«لام و تنوین» مفادش نفس ماهیت است، مفادش نفس طبیعت است. شما بفرمایید: مصدر مرکّب از هیئت و ماده است، حرفی نداریم. بفرمایید: مصدر«له هیئه فی مقابل سائر الهیئات» لکن اگر مسألۀ مرّه و تکرار در ماده دخالت داشت، در مادۀ مصدر هم باید مرّه و تکرار دخالت داشته باشد؟ پس اگر سکّاکی گفت:

در محدودۀ مصدر، مرّه و تکرار را جستجو نکنید، قیود دیگر را جستجو نکنید، در محدودۀ مصدر، آنچه یافت می شود، نفس الماهیه است. پس ما می فهمیم که مرّه و تکرار در ماده دخالت ندارد؛ اگر در ماده دخالت داشته باشد، در مصدر هم که همین ماده وجود دارد، ماده ای مغایر با مادۀ صیغۀ امر وجود ندارد. پس نفس اجماع بر اینکه در محدودۀ مصدر«مع کونه عباره عن الماده و الهیئه»، هیچ معنایی و هیچ جهتی غیر نفس ماهیت یافت نمی شود؛ دلیل بر این است که حساب مرّه و تکرار را باید از حساب ماده جدا کنید چه برای هیئت مصدر یک معنای اضافی قائل بشوید آن طوری که ما عرض کردیم یا برای هیئت مصدر، یک معنای اضافی قائل نشوید، آن طوری که امام بزرگوار(قدس سره الشریف) بیان کردند. لذا بیان صاحب فصول، یک بیان متقن و محکمی است.

عدم ارتباط نزاع در صیغه با ماده امر

ما از راه این دلیل می فهمیم که نزاع در صیغه امر در رابطۀ با مرّه و تکرار، به مادۀ صیغه امر نمی تواند ارتباط داشته باشد. یک دلیل قبلا ذکر کردیم که از طرح این نزاع در خصوص صیغۀ امر، معلوم می شود که مسأله در رابطۀ با ماده نیست و الاّ اگر در رابطه با ماده باشد، چرا در فعل ماضی مطرح نمی کنند؟ چرا در فعل مضارع مطرح نمی کنند؟ چرا در اسم فاعل و اسم مفعول مطرح نمی کنند؟ طرح مسألۀ مرّه و تکرار در خصوص صیغۀ امر، دلیل بر این است که این مسأله در رابطۀ با ماده نخواهد بود و الاّ بین صیغه امر و سایر صیغ از نظر ماده اشتراک هست.

این احتمال که کنار رفت، دو احتمال دیگر باقی می ماند: یک احتمال اینکه این نزاع مرّه و تکرار مربوط به خصوص هیئت باشد. احتمال دیگر اینکه مربوط به مجموع هیئت و ماده باشد. این هم خودش یک احتمالی است که کسی در صیغه الامر قائل شود و مؤید را هم این قرار بدهد که چرا در اینجا کلمۀ "صیغه" مطرح شده؟ صیغه یعنی مجموعۀ ماده و هیئت. پس دو احتمال باقی می ماند: یک احتمال اینکه در رابطۀ با خصوص هیئت باشد، یک احتمال اینکه در رابطۀ با مجموعه هیئت و ماده باشد. حالا کدامش صحیح است؟ این احتمال که بخواهیم مسألۀ مرّه و تکرار را در رابطۀ با مجموع