سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 70

«ان قلت»: درست است ما حرف شما را می پذیریم، در صورتی که بعث و تحریک، مفاد هیئت، متعلّق به نفس ماهیت باشد، این حرف شما پذیرفته است. چند بعث و تحریک به ماهیت«مع کونها واحده لا یعقل ان یتعلّق» اما اگر این حرف را بزنیم که در هیئت«افعل» بعث و تحریک به ماهیت متعلّق نشده، بلکه به ایجاد ماهیت متعلّق شده. پای کلمه ایجاد را پیش بیاوریم. بگوییم: بعث و تحریک به ایجاد متعلّق شده است. حالا چرا؟ چرایش یک مطلبی است که بعد با مرحوم آخوند(ره) هم در همین مسأله مرّه و تکرار حرف داریم چون که ایشان می فرماید: «الماهیه من حیث هی هی لیست الا هی، لا موجوده و لا معدومه، لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه» که برداشت مرحوم آخوند از این عبارت، همان طوری که بعدا هم ان شاء الله بیان می کنیم این است که ایشان خیال کرده اند که اگر ماهیت«من حیث هی هی لیست الاّ هی» شد، معنایش این است که به تعبیر ایشان، طلب و به تعبیر ما، بعث و تحریک اعتباری است چون این اختلاف را همیشه در باب اوامر با ایشان داریم که ایشان مفاد هیئت را طلب می داند، ما مفاد هیئت را همان طوری که بحث کردیم، بعث و تحریک اعتباری می دانیم. آنوقت ایشان می فرماید: «الطلب لا یتعلّق بنفس الماهیه» و الاّ اگر به خود ماهیت متعلّق بشود، این با«الماهیه من حیث هی هی، لیست الاّ هی» مغایرت دارد. بعد ما ان شاء الله بیان می کنیم که آن چیزی که فلاسفه از این جمله اراده کرده اند، خلاف آن چیزی است که مرحوم آخوند از این جمله برداشت می کنند. در همین بحث مرّه و تکرار ان شاء الله این حرف پیش می آید.

اگر«ان قلت» همین حرف را مبنا قرار بدهد، بگوید: بعث و تحریک اعتباری به ماهیت متعلّق نمی شود، بعث و تحریک اعتباری به ایجاد ماهیت متعلّق می شود. حالا چه فرقی دارد؟ فرقش این است که ایجاد الماهیه قابل تکثّر و تعدّد هست، اما خود ماهیت تعدّد ندارد، خود ماهیت شیء واحد است. اما وقتی که پای وجود پیش می آید، می گوییم: وجودات الماهیه که مسأله از وحدت به تکثّر می رسد. ماهیت واحده را نمی توانیم بگوییم: ماهیات، اما از وجودات یک ماهیت تعبیر به وجودات می کنیم، پس معلوم می شود که در مرحله ایجاد، تعدّد وجود دارد. اگر تعدّد وجود داشت، چه مانعی دارد که کلمه تکرار عنوان قیدیت در رابطۀ با مفاد هیئت باشد، بگوییم: بعث و تحریک مکرّر، متعلّق شده«الی ایجاد الماهیه» و چون ایجاد ماهیت قابل تعدّد است، پس مانعی ندارد که بعث و تحریک هم مکرّر باشد. مانعی ندارد که بعث و تحریک اعتباری قید تکرار همراهش اخذ شده باشد.

جواب استاد از تعلّق بعث و تحریک اعتباری به ایجاد ماهیت

اگر کسی به صورت«ان قلت» این اشکال را کرد، جوابش(یک جوابی من اضافه می کنم بعد