سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 77

نیست که این خصوصیت در ماده«اضرب» باشد که مقیّد به مرّه باشد، «بناء علی القول بالمرّه» مقیّد به تکرار باشد«بناء علی القول بالتکرار» یا مقیّد به هیچ کدام نباشد بنابر قول سومی که می گوید: نه حساب مرّه در کار است و نه حساب تکرار، یا این حرف را بزنید که تقیید ماده، مانعی ندارد غیر از مسأله هیئت است. و یا اینکه این حرف را بزنیم که مجموع ماده و هیئت، (آن هم در خصوص اوامر و نواهی، نه در باب سایر مشتقات)، یک وضعی دارد و در او تقیید به مرّه و تکرار بنابر قول به مرّه و تکرار واقع شده و این تقیید در رابطه با مجموعه ماده و هیئت است، اما به لحاظ ماده است، آنکه وضع شده، مجموع ماده و هیئت است، اما مرّه و تکرار را در رابطۀ با ماده مرتبط به این مجموع بدانیم، بگوییم: این مجموع به لحاظ اینکه ماده اش می تواند مقیّد به مرّه و تکرار باشد، به لحاظ ماده، مجموع، مقیّد به مرّه است، یا مقیّد به تکرار است، یا بنابر قول سوم خالی از تقیید است، نه عنوان مرّه مطرح است و نه عنوان هیئت. در نتیجه واقعش این می شود، علی کلا التقریبین بالاخره حساب به ماده برمی گردد و تقیید در رابطه با ماده می شود و می فرمایند: چاره ای جز این مسأله نداریم و راه حل منحصرا عبارت از همین است.

اشکال استاد بر جواب امام(ره) از اشکال در معنای حرفی

ادلۀ ایشان بر این معنا محکم است، گاهی انسان ادله را که ملاحظه می کند، نمی شود در ادله مناقشه کرد، اما نتیجه ای که از این ادله گرفته می شود، گویا قانع کننده نیست، اینجا همین طور است.

بالاخره ما بخواهیم برای مادۀ امر یک خصوصیتی قائل بشویم، آن هم با تسلّمی که بین متأخرین وجود دارد که ماده در تمام مشتقات دارای یک معناست، اینطور نیست که وقتی که معروض هیئت امر واقع می شود، عنوان تقیید به مرّه و تکرار در آن باشد. اما وقتی که در فعل ماضی و مضارع می آید کلمۀ مرّه و تکرار کنار برود.

دلیل ایشان دلیل خوبی است و قابل مناقشه نیست، اما خضوع در مقابل نتیجۀ دلیل، یک کار مشکلی است که انسان بخواهد بالاخره نزاع را روی ماده پیاده کند. حالا به آن صورت شاید اهون باشد ولو اینکه آن هم خیلی بعید است که ما به فعل ماضی و مضارع که می رسیم، بگوییم: اینطور نیست که مجموع ماده و هیئت وضعی داشته باشد، بلکه ماده وضعش مستقل است، هیئت فعل مضارع هم وضع دیگری دارد. دو وضع در افعال و مشتقات وجود دارد. اما وقتی که به فعل امر می رسیم برای مجموع ماده و هیئت، یک وضع قائل بشویم و در این وضع هم به لحاظ ماده یک مسأله ای را به نام تقیید به مرّه و تکرار مطرح کنیم. این هم خیلی بعید است ولی درعین حال بهتر از