سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 79

می توانیم مطرح کنیم و به عبارت دیگر مرّه و تکرار به هردو معنا محل بحث واقع شده و می تواند واقع بشود، هردو جهت، هم فرد و افراد و هم دفعه و دفعات.

مقصود از مرّه و تکرار در نظر صاحب فصول(ره)

اما صاحب فصول ایشان در کتاب فصول که کتاب اصولی بسیار دقیقی است، دلیل اقامه کرده بر اینکه مقصود از مرّه و تکرار در ما نحن فیه، دفعه و دفعات است، نه فرد و افراد. دلیل ایشان این است که می فرماید: در علم اصول در این رابطه ما دو مسأله ملاحظه می کنیم: یک بحث در باب اوامر به همین کیفیتی که ملاحظه کرده اید که آیا دلالت بر مرّه و تکرار می کند یا نه؟ یک بحث هم در آینده داریم و آن این است که آیا اوامر و نواهی به طبایع تعلّق می گیرد به ماهیات و مفاهیم متعلّق است یا اینکه به افراد متعلّق است؟ ظاهر این است که این دو مسأله استقلال دارند، یعنی اینطور نیست که احدی المسألتین مبتنی بر مسألۀ دیگر باشد و متفرّع بر مسأله دیگر باشد. این دو مسأله، هرکدامشان استقلال دارد. بحث مرّه و تکرار بحث مستقل، بحث تعلّق اوامر به طبایع، یا به افراد هم یک بحث مستقل است. اگر این دو بحث بخواهد استقلال داشته باشد، ضابطه اش این است که هریک از قائلین به اقوال مختلفۀ در این مسأله، در مسأله دیگر آزاد باشد، بتواند آن قول را اختیار بکند، قول دوم را اختیار بکند، اگر ذات اقوال ثلاثه باشد، قول سوم را اختیار کند. معنای استقلال دو مسأله این است که ابتنائی وجود نداشته باشد، ترتّبی وجود نداشته باشد، تفرّعی در کار نباشد، در این مسأله آزادانه هر قولی را که بخواهد بتواند اختیار کند. وقتی هم که وارد آن مسأله می شود آنجا هم آزادانه هرقولی بخواهد بتواند اختیار کند، بدون اینکه بین القولین تهافتی وجود داشته باشد و یا ضرورت داشته باشد«احد القولین او احد الاقوال» را انتخاب کند.

بعد می فرماید: ظاهر این است که این دو مسأله مستقل است. مرّه و تکرار یک بحث مستقلی است، مسأله تعلّق اوامر به طبایع یا به افراد هم یک بحث مستقل است. اگر این دو بحث بخواهد استقلالش حفظ بشود، همان طوری که ظاهر کلمات اصولیین استقلال است، لازمه اش این است که ما مرّه و تکرار را به معنای دفعه و دفعات بگیریم.

اگر مرّه و تکرار به معنای دفعه و دفعات باشد، هیچ ارتباطی به مسألۀ تعلّق اوامر به طبایع، یا به افراد پیدا نمی کند. دفعه و دفعات چه ارتباطی به طبایع و افراد دارد؟ این یک مسألۀ مستقل و آن هم یک مسأله مستقل است. هیچگونه تفرّعی و ترتّبی در کار نیست.

اما اگر بخواهیم مرّه و تکرار را در ما نحن فیه به معنای فرد و افراد بگیریم، لازمه اش این است که