سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 86

مقصود از طبیعت در آن مسأله، وجود الطبیعه است و مقصود از فرد و افراد در این مسأله، وجود واحد و وجودات متعدده است، مطلب متینی است، اما دلیلش درست نیست.

مرحوم آخوند می فرمودند: در آن مسأله که می گویند: اوامر تعلّق به طبایع می گیرد، مقصود نفس طبایع نیست، مقصود نفس ماهیت نیست«لانّ الماهیه من حیث هی هی لیست الا هی». طلب نمی تواند در عالم ماهیت راه داشته باشد. آنجا متناقضات باجمعها مسلوبند، هم مطلوبیت مسلوب است هم غیرمطلوبیت مسلوب است. هم وجود مسلوب است، هم عدم مسلوب است، هم محبوبیت مسلوب است، هم مبغوضیت مسلوب است. اینجا ما از ایشان سؤالی داریم و بعد یک توضیحی راجع به اصل این«الماهیه من حیث هی هی لیست الا هی» که اصلا ایشان بیخود این عبارت را در این بحث آورده اند. این اصلا مربوط به یک عالم دیگری است، ربطی به ما نحن فیه در باب تعلّق اوامر به طبایع یا به افراد ندارد. اول از ایشان سؤال می کنیم، شما امر را به معنای طلب می گیرید، فرضا قبول می کنیم. می گویید: طلب به طبیعت نمی تواند متعلّق بشود، یعنی اگر ما گفتیم:

«طلب الطبیعه»، این مسامحه دارد. طلب را نمی توانیم به طبیعت اضافه کنیم، برای اینکه«الطبیعه لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه» می گوییم: برای حل این مشکل چه کار می کنید؟ اگر این مشکل را بخواهید حل کنید چطوری حل می کنید؟ آمده اید بین مضاف و مضاف الیه یک کلمۀ وجود را واسطه قرار داده اید، گفته اید: برای حل این مشکله برای اینکه با«الماهیه من حیث هی هی لیست الاّ هی» برخوردی نداشته باشیم، بین طلب و طبیعت، یک کلمۀ "وجود" را در کار می آوریم، می گوییم: «الامر طلب وجود الطبیعه.» سؤال ما این است که بین طلب و وجود چه فرقی وجود دارد که طلب نمی تواند به ماهیت اضافه بشود، اما وجود می تواند به ماهیت اضافه بشود؟ خودتان می گویید: در عالم ماهیت همانطوری که«لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه»، (البته این را در جای دیگر تصریح کرده اند) «لا موجوده و لا معدومه». لا موجوده با لا مطلوبه چه فرق می کند؟ وقتی طلب را می خواهید به طبیعت اضافه کنید، می گویید: طلب نمی شود به طبیعت اضافه بشود، «لانّها لیست بمطلوبه و لا غیر مطلوبه» می گوییم: پس طلب را به چه چیز اضافه کنیم؟ می گویید: به وجود. می گوییم: وجود را به چه اضافه کنیم؟ لابد وجود به طبیعت اضافه می شود. چطور شد که وجود به طبیعت می تواند اضافه بشود، اما طلب نمی تواند به طبیعت اضافه بشود که اگر ما بگوییم: طلب الماهیه، شما وحشت می کنید. اما اگر بگوییم: طلب وجود الماهیه، مطلب تمام است و هیچ اشکالی ندارد؟ درحالی که در«الماهیه من حیث هی هی»، همان طوری که مطلوبیت و غیر مطلوبیت، هردو مسلوب است، موجودیت و معدومیت هم هردو مسلوب است، محبوبیت و مبغوضیت هم هردو مسلوب است.