سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 87

پس اولین ایرادی که به مرحوم آخوند(ره) وارد است، این است که شما که پای این مسألۀ فلسفی را در اینجا آوردید، چطور اینجا این مسأله را حل کردید؟ اضافۀ وجود و وساطت وجود، مشکلی را حل نمی کند. اضافه وجود به طبیعت، با اضافۀ طلب به طبیعت، هردو یکسان است. اگر وجود امکان دارد، پس طلب هم ممکن است. اگر طلب امکان ندارد، وجود هم مثل الطلب. پس اینکه شما بیایید طلب الطبیعه را معنا کنید، «ای طلب وجود الطبیعه» مشکلۀ«الماهیه من حیث هی هی لیست الاّ هی» را برطرف نکرده اید.

عدم ارتباط بحث ماهیت به مقام

واقعیت مسأله و اشکال مهم این است که اصلا شما بیخود این«الماهیه من حیث هی هی لیست الاّ هی»، را اینجا آوردید برای اینکه مقصود فلاسفه از این عبارت، یک معنای دیگری است که اصلا به محل بحث ما کمترین ارتباطی پیدا نمی کند. مقصود فلاسفه این است که وقتی ما ماهیت را در مقام ذات ملاحظه می کنیم و به عبارت دیگر در رابطۀ با حمل اولی ذاتی ملاحظه می کنیم، که حمل اولی ذاتی ملاکش این است که علاوۀ بر اینکه اتحاد در وجود داشته باشند، در ماهیت هم متحد باشند، بلکه جماعتی پا را فراتر گذاشته اند، گفته اند: اتحاد در ماهیت به تنهایی هم کفایت نمی کند، باید در مفهوم هم واحد باشند. اختلاف بین این دو قول در«الانسان حیوان ناطق» مطرح می شود، که آیا «الانسان حیوان ناطق» حملش حمل اولی ذاتی است؟ بعضی ها گفته اند: بله، برای اینکه ما در حمل اولی ذاتی بیش از اتحاد ما هوی چیزی را شرط نمی دانیم، اما بعضی ها گفته اند: نه، همین«الانسان حیوان ناطق» هم، حملش حمل اولی ذاتی نیست. باید موضوع و محمول در مفهوم اتحاد داشته باشد، یعنی«ما یفهم من احدهما عین ما یفهم من الاخر» باشد و در رابطه با انسان و حیوان ناطق، مسأله اینطور نیست. انسان وقتی در منطق نباشد، صدها بار هم کلمۀ انسان را بشنود، هیچ انتقال ذهنی به حیوان الناطق پیدا نمی کند. وقتی که وارد منطق است آنجا مرتب«الانسان حیوان ناطق» را مثال می زنند و جنس و فصل و این مسائل را مطرح می کنند و انسان یک قرب ذهنی و آشنایی ذهنی با این معنا دارد و الاّ در استعمالات، انسان را که می شنود، شاید در صد بار یک بار هم انتقال به حیوان ناطق پیدا نکند. پس اینکه می گویند: «الماهیه من حیث هی هی لیست الاّ هی» این در رابطه با حمل اولی است. حالا ما اصراری نداریم که«الانسان حیوان ناطق» را از حمل اولی خارج بدانیم، اگر داخل در حمل اولی ذاتی هم باشد، باز حرف ما درست است فرقی نمی کند.

اینها می خواهند بگویند: ماهیت در مقام ذاتش، یعنی در مقام حمل اولی ذاتی، فقط خودش است