سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 151

کند. معذلک اراده می کند، اما نمی تواند مراد تحقّق پیدا کند.

حالا فرض می کنیم آنجایی که دست سالم است و هیچ گونه مانعی هم وجود ندارد. به مجردی که شما اراده می کنید حرکت دادن دست را، دست حرکت می کند. ولی همین جا یک واقعیتی مطرح است، آن واقعیت این است، این حرکتی را که شما اراده می کنید، آیا مطلق الحرکه است؟ یا حرکت همین الان؟ شما که نشستید اراده می کنید قیام را، کدام قیام را اراده می کنید؟ قیام مقیّد به همین الان، قیام مقیّد به حال، قیام مقیّد به هذا الزمان. و الاّ گاهی از اوقات انسان حرکت عضلات را اراده می کند، اما این مقیّد به یک زمان استقبال است.

شبیه این که شما الان اراده می کنید فردا صبح همان طوری که عادت دارید پیاده روی کنید. پیاده روی که الان مراد شما نیست، یعنی پیاده روی مقیّد به حال مراد شما نیست، پیاده روی مقیّد به فردای قبل از طلوع آفتاب مراد شما هست. پیاده روی حرکت عضلات است. اینجا چطور الان اراده دارید و مراد شما تحقّق ندارد؟ برای این که در مرادتان یک خصوصیتی دخالت دارد که آن قبل از آفتاب است، پیاده روی قبل از آفتاب. چون مراد شما مقیّد به یک چنین خصوصیت است و این خصوصیت هم الان تحقّق ندارد و فردا قبل از آفتاب این خصوصیت تحقّق دارد، با این که ارادۀ شما به غیر از حرکت عضلات، به هیچ چیز دیگری تعلّق نگرفته، اراده در همین محدودۀ نفس خودتان است، راه رفتن، پیاده روی کردن، ورزش کردن اینها در محدودۀ عضلات و اعضاء و جوارح خود انسان است.

معذلک چون مراد تقیّد به یک خصوصیت استقبالیه دارد، ارادۀ شما الان صددرصد محقّق است، مرادتان هم حرکت العضلات است، اما چون مقیّد به خصوصیت زمانی است، معنا ندارد که الان بلا فاصله مراد شما تحقّق پیدا کند، امکان ندارد که مراد شما با این قید الان، تحقّق پیدا کند.

پس یک واقعیت هم این است که وقتی ما اراده می کنیم حرکت ید را و بلافاصله«بعد الاراده» حرکت ید تحقّق پیدا می کند، علاوۀ بر این که شرطش که عبارت از سلامت است، وجود دارد، علاوۀ بر این که مانع که عبارت از یک قوّۀ قاهره ای است که این دست را در اختیار گرفته، وجود ندارد، علاوۀ بر اینها یک مطلب دیگری تحقّق دارد و او این است که مراد شما حرکت الید فی الحال است، این قید فی الحال کنار شما مراد شما و به عنوان قید مراد شما در کار است و الاّ اگر کسی قیام را اراده کرد، اما نه قیام مقیّد به حال را، هیچ ضرورتی ندارد که به مجرد اراده، قیام تحقّق پیدا کند. این اراده قیام کرده، نگفته قیام الان، چون یک چنین چیزی در مرادش به صورت قیدیت وارد نیست، می سازد با این که الان ارادۀ صددرصد نسبت به قیام داشته باشد، اما قیامش هم یک ساعت بعد تحقّق پیدا کند. پس این خصوصیت الان و حالیّت است که به مجردی که شما اراده می کنید حرکت عضلات را، حرکت عضلات تحقّق پیدا می کند و الاّ اگر این خصوصیت کنار رفت، باز جایی برای تحقّق این مراد