سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 267

باید أتیان بشود دیگر مسألۀ قیدیت وضو و شرطیت وضو را مطرح نمی کند و لازمۀ اطلاق و جریان مقدمات حکمت، این است که وضو قیدیّت ندارد و شرطیّت برای نماز ندارد. پس نتیجۀ اطلاق دلیل واجب نفسی که همان واجب اول در کلام مولا است، این است که از نظر ماده هیچگونه تقییدی ندارد و مقصود این است که این واجب در خارج انجام بگیرد، می خواهد واجب دوم همراهش باشد، می خواهد واجب دوم همراهش نباشد.

نتیجۀ اطلاق دلیل اول از نظر ماده، عدم مدخلیت واجب دوم در وجود واجب اول و تحقق واجب اول است، کما این که نتیجۀ اطلاق واجب دوم که واجب دوم اگر تقییدی در آن باشد، به لحاظ غیریت در رابطۀ با هیئت و در رابطۀ با وجوبش است؛ یعنی ما شک می کنیم که آیا واجب دوم، وجوبش مشروط به وجوب واجب اول است یا مشروط به وجوب واجب اول نیست؟ در سایر موارد اگر شک می کردید در این که واجبی مطلق است یا مشروط، اگر اصالت الاطلاق در وجوب آن واجب جریان پیدا می کرد، معنای اصالت الاطلاق این بود که نه«هذا لیس به واجب مشروط، بل هو واجب مطلق» اینجا هم مسأله به همین کیفیت است، ما شک می کنیم که وجوب واجب دوم، مشروط به وجوب واجب اول هست یا نه؟ اگر غیری باشد، این اشتراط تحقق دارد، اما اگر واجب دوم واجب نفسی باشد، در حقیقت واجب مطلق در مقابل واجب مشروط است. پس همان طوری که در سایر موارد در دوران بین مطلق و مشروط بودن، اگر اصالت الاطلاق و مقدمات حکمت وجود داشته باشد، ما واجب را حمل بر واجب مطلق می کنیم، اینجا هم همین مسأله است.

منتها فرق اینجا با سایر واجبات مشروطه در این جهت است که در سایر واجبات مشروطه، شرط عبارت از وجود یک شیء است، مثل این که وجود استطاعت شرطیت برای وجوب حج دارد، اما خصوصیت«ما نحن فیه» این است که قیافۀ شرطش با آنها فرق می کند، اینجا شرط وجوب واجب نفسی است، اما فرقی در اصل اشتراط و واجب مشروط بودن بین این دو نیست. پس اگر واجب دوم هم از نظر هیئت اطلاق داشته باشد و مقدمات حکمت جریان پیدا کند، لازمۀ اصالت الاطلاق در واجب دوم عدم اشتراط است، آن وقت این دو اصالت الاطلاقها را که کنار هم می گذاریم و به یکدیگر ضمیمه می کنیم، اصالت الاطلاق در واجب اول می گوید: ماده و مأمور به مقید به وجود واجب دوم نیست، مأمور به مشروط به وجود واجب دوم نیست، اصالت الاطلاق در دلیل دوم هم می گوید: وجوب واجب دوم، مشروط به وجوب واجب اول نیست.

نتیجه این شد که آن دو شرطی که در واجب غیری مطرح است و حتما باید واجب غیری آن دو خصوصیت در آن تحقق داشته باشد، ما با دو اصالت الاطلاق، آن دو خصوصیت را از بین می بریم و آن دو اشتراط را نفی می کنیم. وقتی که هر دو اشتراط نفی شد، معنای واجب نفسی، غیر از این نیست،