سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 312

که مأموربه را انجام بدهد اگر امر مولا در رابطۀ با عبد یک چنین داعویتی پیدا کرد(اینجا مسألۀ استحقاق مثوبه را روی فرض و روی مبنا قبول می کنیم) سراغ واجبات غیریه می آییم. در واجبات غیریه مولا به عبدش می گوید: «یجب علیک الکون علی السطح» «کون علی السطح» هم متوقف بر نصب سلم است. نصب سلم مقدمیت دارد، در مقدمۀ واجب هم دو قول وجود دارد: بعضیها قائل به وجوب غیری و شرعی مقدمه هستند، آنهایی که ملازمه را پذیرفتند و بعضیها هم وجوب غیری مقدمی را قبول نکردند، آنهایی که منکر ملازمه هستند. اما مکرر بیان کردیم که حتی آنهایی که وجوب غیری مقدمه را نپذیرفتند لابدیت عقلیۀ مقدمه را قبول دارند، آنها نمی گویند حتی عقل الزام نمی کند مکلف را به اتیان مقدمه، لزوم عقلی و لابدیت عقلیۀ مقدمه را پذیرفته اند.

منتها نزاع در این است که آیا علاوه بر لابدیت عقلیه مقدمه یک لزوم شرعی و وجوب شرعی دارد، یا این که نه فقط همان حکم عقل و لابدیت عقلیه است؟ قائلین به وجوب مقدمه روی مبنای ملازمه این وجوب شرعی را برای مقدمه قائل هستند، اما آنهایی که منکر ملازمه هستند، می گویند:

از محدودۀ لابدیت عقلیه بیرون نمی رود و مقدمه هیچگاه وجوب شرعی ولو غیری پیدا نمی کند، حالا مولا امر کرد به«کون علی السطح» و«کون علی السطح» هم متوقف بر نصب سلم است اینجا برای مکلف یکی از این دو حال وجود دارد: یک وقت عبد تحت تأثیر امر مولا و داعویت و تحریک امر مولا واقع می شود و می خواهد که این امر مولا را موافقت کند، یک وقت این است که تحت تأثیر امر مولا قرار نگرفته و در برابر امر مولا می خواهد مقاومت و مخالفت کند، دیگر شق سوم تصور نمی شود. اگر این عبد از حالت اول برخوردار باشد می خواهد دستور مولا را رعایت کند آیا این چاره ای غیر از این دارد که برود نصب سلم کند و بعد«کون علی السطح» را در خارج ایجاد کند، وقتی که تحت تأثیر داعویت امر نفسی قرار گرفت، سؤال این است که آیا این نصب سلم وجوب غیری داشته باشد یا نداشته باشد، در این صورت چه فرق می کند؟ عبد می خواهد دستور مولا را انجام دهد تحت تأثیر«کن علی السطح» قرار گرفته است و حالت انقیاد و اطاعت در او وجود دارد، می خواهد امر مولا را اتیان کند؛ چاره ای غیر از این دارد که برود نصب سلم کند و بعد هم«کون علی السطح» را ایجاد کند.

چه نتیجه ای می خواهیم بگیریم؟ می خواهیم نتیجه بگیریم که در این حال اگر مقدمه وجوب غیری داشته باشد یا نداشته باشد چه اثری بر این ترتب پیدا می کند؟ چه عکس العمل خارجی بر این وجوب غیری مترتب می شود؟ و به عبارت دیگر این عبدی که در مقام امتثال و اطاعت امر مولاست آیا برای نصب سلم هیچ فرقی می کند که شما قائل به وجوب مقدمه شوید؟ یا همان مسأله لابدیت عقلیۀ مقدمه را قائل شوید؟ این عملا باید نصب سلم کند و می کند، هیچ فرقی هم نمی کند که برای