سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 351

اعتبار قصد قربت در عبادات

پس اگر ما خودمان را هیچ ملزم به این معنا نبینیم که قصد قربت را به معنای قصد امتثال الامر معنا کنیم و بلکه این معنا از کلمۀ قصد قربت هم یک قدری دور است، چرا همین معنای ظاهر قصد قربت را نگیریم؟ «قصد کونه مقرّبا». این همه تعبیر به قرب و تقرّب در روایات شده، در حدیث قدسی شده«العبد یتقرّب الیّ بالنوافل» معنای تقرّب چیست؟ قصد قربت معنایش همین است؛ یعنی عمل را بما انّه مقرّب انجام بدهد؛ انسان را نزدیک می کند الی مقام المولی.

اگر قصد قربت معنایش این شد فقط می مانیم که چه چیزی مقرّبیت دارد؟ آن چیزی که وصف مقرّبیّت در آن وجود دارد چیست؟ بعضی چیزها را می فهمیم که مقرّب و عباده کما این که بت پرستها هم می فهمیدند. اکثر چیزها را ما نمی فهمیم حتی نماز با این کیفیت را هم ما مقربیتش را درک نمی کنیم. حالا جزء سجودی اش را درک کنیم، جزء رکوعی اش را هم درک کنیم، اما سایر اجزاء به این هیئت ترکیبیه ای که سر سوزنی به این هیئت ترکیبیه نباید خللی وارد شود، ما مقرّبیتش را درک نمی کنیم. اجماع و ضرورت فقه و ضرورت شرع بر این قائم شده که«الصلاه عباده» و اصولا(این یک نکته ای است) اگر یک مقدار دقیقتر شویم در خیلی از اوامری که متعلّق به عبادات شده، همراهش اعتبار قصد قربت نیست. این همه«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» در قرآن دارید، کجا دارد که این اقامۀ صلاه باید همراه با قصد قربت باشد؟ از کجا استفاده کردید عبادیّت صلاه را؟ «أَقِیمُوا الصَّلاهَ»

می گوید: نماز را بخوان اما نمی گوید: نماز را با قصد قربت باید اتیان کنید. ما از خارج این معنا را فهمیدیم. از ضرورت عند الشارع و الفقه و المتشرعه عبادیّت صلاه را استفاده کردیم. در باب طهارات ثلاث هم همین طور است. چه نیازی دارد به این که امر را مطرح کنیم و دچار اشکال شویم؟ امر به تنهایی اصلا کافی نیست برای این که این مسأله را درست کند؛ مگر واجبات توصّلیه، امر ندارد؟ مسألۀ اعتبار قصد قربت باید از طرق دیگر روشن شود.

ما در باب طهارات ثلاث این معنا را معتقدیم، می گوییم: به هرکسی مراجعه کنید چه مجتهد باشد چه مقلّد، هرکسی در هر شرایطی، آن دیدی که نسبت به وضو دارد، غیر از آن دیدی است که نسبت به تطهیر ثوب و تطهیر بدن دارد. به«تطهیر ثوب بما انّه عباده» نگاه نمی کند، اما به وضو بما انّه عباده نگاه می کند. همین دلیل بر عبادیّت است. ما دیگر چه چیز لازم داریم؟ به این مستشکلی که می گفت: اگر شما عبادیّت را از راه امر غیری درست کنید، مستلزم دور است.

اگر از راه امر نفسی استحبابی درست کنید، سه تالی فاسد برایش ذکر کرد. ما نه از راه امر غیری درست می کنیم نه از راه امر نفسی استحبابی درست می کنیم، نه راه امر نفسی متعلّق به صلاه آن