سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 356

وجود ملاک در عبادیت تیمم

پس این اشکال هم با این طریقی که ما پیش گرفتیم، کنار می رود. وضو و غسل امر نفسی استحبابی دارد ولی تیمّم ندارد. اما ما ملاک عبادیّت را امر نمی دانستیم. اگر ملاک عبادیّت تعلّق امر بود، شما می گفتید: وضو و غسل امر نفسی دارد، اما در باب تیمّم مشکل را چطوری حل می کنید؟ ما می گوییم: از نظر ملاک عبادیّت، در هر سۀ اینها یک ملاک وجود دارد. شارع به ما اعلام کرده که«کل واحد من الطهارات الثلاث عباده و مقرّبه» فرقی هم نمی کند بین آن که امر نفسی استحبابی دارد و آنکه امر نفسی استحبابی ندارد، در جهت عبادیّت و مقربیّت فرقی نمی کند.

گرچه در توسعه و تضییق ظرف عبادیّت بین اینها فرق است، کما این که بین وضو و غسل هم به حسب ظاهر فرق وجود دارد. توسعه ای که در باب وضو مطرح است، آن توسعه در باب غسل اصلا به آن کیفیت مطرح نیست. گرچه اغسال مستحبه الی ما شاء الله وجود دارد، اما هر کدامشان یک عنوانی دارد، در رابطۀ با زمان است، در رابطۀ با مکان است، در رابطۀ با بعضی از خصوصیات دیگر است. اما در مسألۀ وضو در رابطۀ با هیچ چیزی نیست. «نفس الوضوء بعنوانه فی جمیع الحالات و مع جمیع الشرائط» خودش دارای استحباب نفسی است. اما ملاک عبادیّت، داشتن این استحباب نفسی نیست که فرق بین وضو و غسل و تیمّم در این رابطه پیدا بشود.

(سؤال... و پاسخ استاد): ذاتی که می گوییم نه به معنای ذاتی است که شما می گویید، جزء ماهیتشان است؛ یعنی یک مطلبی است که شارع می داند ما نمی دانیم به این مقدار است. شما نمی دانید صلاه چرا معراج مؤمن است؟ ولی شارع می داند معراج مؤمن است. اتفاقا یک شاهدی هم در همین باب صلاه به نظر من رسید. صلاه با این عظمت که دیگر«ان قبلت قبل ما سواها» و در رأس عبادات واقع شده، خود شارع در رابطۀ با همین صلاه نسبت به حائض مقربیّتش را از بین برده است.

فرمود: نسبت به حائض، هیچ گونه مقربیّت ندارد.

این طور نیست که اگر حائض نماز بخواند، آن جهت عبادیّت و مقرّبیّت را درک کرده، منتها یک عمل حرامی را مرتکب شده، اصلا نماز برای حائض«لیست بعباده مقربه». با تمام خصوصیاتی که برای نماز وجود دارد، نسبت به شخص حائض این طور است. ما چه می دانیم چرا شارع به حائض گفته: «دعی الصلاه ایام اقرائک» این همه«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» وجود دارد و این همه ادله ای که کشف از اهمیّت صلاه می کند وجود دارد، ولی در عین حال نسبت به حائض«الصلاه لیست بعباده.» این مؤیّد آن حرفی است که در باب تیمّم زدیم که ممکن است عبادیّت یک شیء، عبادیّت مطلقه نباشد. در باب وضو و غسل هم باز مثال هست. در باب وضو اگر یک وضو حرجی شد. در باب حرج بعضی ها