سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 372

مسألۀ امر و وجوب غیری است و وجوب غیری ملاک و مصحح عبادیت وضو و صحت وضو نیست.

لذا روی این بیان، هیچ فرقی بین وضوء قبل از وقت و بعد از وقت نیست، بلکه با بیانی که عرض کردیم یک قدری بعد از وقت مشکلتر از قبل از وقت است، برای اینکه در قبل الوقت، فرضی برای بطلان وضو تصور نمی شد، قبل از وقت اگر کسی وضو بگیرد چون پای امر غیری مطرح نیست راهی برای بطلان وضو در کار نیست اما بعد از وقت این فرض اخیری که ذکر کردیم، موجب بطلان وضو است. اگر کسی وضو بگیرد بداعی امر غیری، بدون اینکه مسألۀ قصد قربت را مطرح بکند، با اینکه امر غیری وجود دارد، با اینکه وضو بداعی امر غیری گرفته شده، روی این مبنا«یکون باطلا».

پس در وضوی بعد از وقت فرض بطلان وجود دارد، اما در وضوی قبل از وقت هیچ فرضی برای بطلان وجود ندارد مگر آن فرضهایی که در سایر عبادات هم هست مثل اینکه ریاء وضو بگیرد که هر عبادتی بواسطۀ ریا باطل است. آن عناوین عامه ای که هر عبادتی را باطل می کند آن عناوین می تواند وضو را باطل کند، اما یک عنوان خاصی که مربوط به خصوص وضو باشد و وضو قبل از وقت را بخواهد باطل کند، ما یک چنین عنوان خاصی در باب وضو نداریم و راهی برای ابطال خصوص وضو وجود ندارد. این هم نتیجۀ فقهی و ثمرۀ فقهی مترتب بر این بحث است.

البته در باب تیمّم یک احکام خاصه ای دارد که حتّی بعد از وقت هم در بعضی از موارد، بدار در باب تیمّم جایز نیست، بلکه مکلّف آنجایی که احتمال می دهد که عذرش تا نزدیک آخر وقت زائل بشود باید صبر بکند تا نزدیک آخر وقت اگر عذرش زائل نشد، نوبت به تیمّم می رسد لذا در تیمّم بالخصوص یک احکام خاصّی حتّی نسبت به بعد از وقت مترتب است، تا چه برسد به تیمّم قبل الوقت.

بحث اصلی ما در مقدمۀ واجب بود. قبل از اینکه شروع به اصل بحث وجوب مقدمه و عدم وجوب مقدمه بکنیم، یک اموری را به عنوان مقدمۀ بحث مقدمه مطرح کردند که سومین امرش عبارت از تقسیمات واجب بود که برای واجب تقسیماتی ذکر شده بود مثل تقسیم به مطلق و مشروط، تقسیم به معلّق و منجّز، تقسیم به نفسی و غیری، که دنبالۀ بحث نفسی و غیری بود که ما را به اینجا کشاند و ادامه پیدا کرد تا بحث امروز. یک تقسیم دیگر برای واجب هست که گویا مرحوم آخوند فراموش کرده اند اینجا ذکر کنند، لذا امر ثالث را رها کرده اند و وارد امر رابع شده اند و بعد از تمامیت امر رابع مثل اینکه یادشان آمده که یک تقسیم دیگری برای واجب بود و ایشان ذکر نکردند و آن تقسیم واجب به اصلی و تبعی است، اما ما هم چون ترتیب کفایه را حفظ می کنیم، با اینکه قاعده اقتضاء می کند که این آخرین تقسیم واجب را اینجا ذکر بکنیم، اما«رعایه لترتیب