سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 391

دومی که در مقابل مشهور واقع شده است، قولی است که مرحوم آخوند(ره) از تقریرات مرحوم شیخ بزرگوار انصاری«ره» نقل می فرماید و آن این است که اگر مقدمه بخواهد وجوب غیری داشته باشد، مشروط به این است که مکلّف قصد داشته باشد، از طریق این مقدمه توصّل به ذی المقدمه پیدا کند، که این در حقیقت یک امر زائد بر آن چیزی است که صاحب معالم(ره) ذکر کرده اند. «قصد التوصّل بالمقدمه الی ذی المقدمه»، دو خصوصیت در آن هست: یکی این که مکلّف ارادۀ ذی المقدمه را داشته باشد و دیگر این که مقصودش از انجام این مقدمه، رسیدن به ذی المقدمه باشد.

ممکن است که مکلّف ارادۀ ذی المقدمه را داشته باشد اما این نصب سلّمی که انجام می دهد، با این نصب سلّم نمی خواهد کون علی السطح تحقّق پیدا کند، فرض کنید با نردبان دیگری که بعدا نصب می کند، می خواهد کون علی السطح تحقّق پیدا کند. لذا در کلام شیخ به این نحوی که به ایشان نسبت داده شده، یک خصوصیت زاید بر آن چیزی است که صاحب معالم ذکر کرده اند. صاحب معالم فقط شرط را ارادۀ ذی المقدمه قرار داده اند اما ایشان شرط را هم ارادۀ ذی المقدمه می داند و هم این که این مقدمه را برای رسیدن به ذی المقدمه در خارج ایجاد می کند، که اگر کسی از او سؤال کرد که داعی و محرّک شما بر این نصب سلّم چیست؟ می گوید: داعی و محرّک من این است که به وسیله همین نصب سلّم، کون علی السطح را در خارج ایجاد کنم.

پس قولی که مرحوم آخوند(ره) از تقریراتی که بعضی از افاضل مقررّین بحث شیخ - که نظر به همین تقریرات معروف شیخ انصاری(ره) به نام مطارح الانظار است - نقل می فرماید این است که مرحوم شیخ در مقابل مشهور قرار گرفته است. همان طوری که صاحب معالم در مقابل مشهور واقع شده، ایشان هم با قول خودش در مقابل مشهور ایستاده و می فرماید: در وجوب غیری مقدمی، یک شرط وجود دارد. آن شرط تنها اراده ذی المقدمه نیست بلکه بالاتر، به وسیلۀ همین مقدمه بخواهد به ذی المقدمه برسد و تمکّن از تحقّق ذی المقدمه برایش پیدا شود.

این جا بحث در دو مرحله است: یک مرحله این است که این نسبتی که به مرحوم شیخ به عنوان مقابلۀ با مشهور داده شده است، آیا واقعا این تقریرات معروف شیخ این نسبت را تأیید می کند یا اینکه انسان وقتی که مراجعه به تقریرات می کند، شاید تقریرات یک مطلب دیگری را نسبت به شیخ می دهد که اصلا به بحث ارتباط ندارد و به مسألۀ اطلاق و اشتراط وجوب غیری ارتباط ندارد، یک حرف دیگری مرحوم شیخ فرموده که خارج از بحث و غیر مربوط به ما نحن فیه می باشد؟ بعد از آن که به تقریرات مراجعه شد، ملاحظه شد که مرحوم شیخ مطلب دیگری را می فرماید. مرحوم شیخ در مقام اثبات چیز دیگری هستند.

مقدمتا این نکته در محل بحث خودمان روشن است؛ ما که بحث می کنیم که وجوب غیری