سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 401

مرتبط کنیم، بلکه بگوییم: معنایش این است که«یجب علیک نصب السلّم مع قصد التوصل» که این «مع» قید برای نصب سلّم است، قید برای واجب است نه این که دخالت در وجوب داشته باشد، مثل «صل مع الطهاره»، «صل مع ستر العوره» که اینها قیودی است که در واجب اخذ شده و از خصوصیات قیودی که در واجب اخذ شده این است که مثل خود واجب، لازم التحصیل است. اگر قیدی در وجوب اخذ شده باشد، لازم نیست که انسان تحصیل کند، استطاعت که شرط وجوب حج است، بر هیچ کسی لازم نیست تحصیل استطاعت، اما اگر چیزی شرط و قید برای واجب شد، همان طوری که تحصیل اصل واجب لازم است، تحصیل قید آن هم لازم است، مثل«صل مع الطهاره» که هم«ایجاد الصلاه» لازم است و هم«ایجاد الطهاره» که«صلاه مع الطهاره» واقع شود.

اگر قصد توصل را داخل در دایرۀ واجب قرار دادیم و قید برای واجب قرار دادیم، اینجا مکرر ذکر کردیم، یک مبنایی مرحوم آقای آخوند(ره) در باب اصل اراده و قصد دارد و آن این است که اراده به نظر ایشان، امر غیراختیاری است، هم در جلد اول کفایه در آنجایی که قلم اینجا رسید، سر بشکست، این مطلب را مطرح کردند و هم در اوایل جلد دوم این مطلب را مطرح کردند که اراده «لا یکون امرا اختیاریا» و الا تسلسل لازم می آید و آن حرفهایی که ایشان در این رابطه دارند. اگر اراده را یک امر غیراختیاری بدانیم تبعا لمرحوم آقای آخوند فرضا، خوب اراده ای که امر غیراختیاری است، چگونه می تواند قید واجب باشد؟ این غیر از مسألۀ طهارت و ستر عورت است، «صل مع طهاره الثوب»، طهارت ثوب یک امر اختیاری است، «صل مع ستر العوره»، ستر یک امر اختیاری است، اما اگر قید واجب، عبارت از اراده شد، عبارت از قصد شد، روی مبنای ایشان، یک امر غیر اختیاری نه خودش می تواند واجب باشد و نه قید برای واجب باشد برای اینکه قید واجب هم مثل خود واجب لازم التحصیل است، صلاه لازم التحصیل، طهارت هم لازم التحصیل.

اگر قید واجب یک امر غیراختیاری شد روی مبنای ایشان، تعلق تکلیف به واجب مقید به قید اختیاری محال است، قصد توصل هم گفتیم: انحلال به دو اراده پیدا می کند، یکی«اراده المقدمه»، یکی هم«اراده ذی المقدمه»، آنوقت دو اراده به عنوان قید واجب، بخواهد در واجب غیری مدخلیت داشته باشد و متعلق تکلیف بشود در حالی که هر دو به نظر مرحوم آقای آخوند امر غیراختیاری هستند، این هم ثبوتا دچار اشکال می شود؛ یعنی روی مبنای مرحوم آقای آخوند این استحاله دارد، این هم می شود مثل آن دو احتمال اول که ثبوتا مستحیل بود، این هم«یصیر مستحیلا» به حسب مقام ثبوت، این در صورتی که ما مبنای ایشان را بپذیریم، اما اگر مبنای ایشان را نپذیریم، که نمی پذیریم، اراده یک چیزی است که به خلاقیت نفس انسانی تحقق پیدا می کند و این عنایتی است ربّانی که خداوند تبارک و تعالی یک شعبه ای از خلاقیّت را به او عنایت کرده به نفس انسان که نفس انسان