سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 413

همین فرضی هم که گفتیم هیچ گونه عمل حرامی مرتکب نشده، دخول در ملک غیر به طورکلی حرمتش را از دست داده چه توجه به مقدمیت داشته باشد یا نداشته باشد؟ ارادۀ ذی المقدمه در هنگام أتیان به مقدمه داشته باشد یا نداشته باشد؟ اینها هیچ کدام در وجوب غیری مقدمه روی مبنای مشهور فرقی ایجاد نمی کند؛ اما روی مبنای شیخ در این فروض کاملا فرق می کند.

یک فرض دیگری را هم باید ببینیم و معلوم نیست که اینجا مرحوم شیخ نظرشان چیست؟ و آن این است که اگر مقدمه را به قصد توصل الی ذی المقدمه انجام می دهد یعنی به داعی رسیدن به ذی المقدمه، به داعی تحقق ذی المقدمه. لکن کنار این داعی، یک داعی دیگری هم وجود دارد که ربطی به این ذی المقدمه ندارد. فرض کنید بچه ای در خانۀ کسی در استخر افتاده و کسی نیست تا او را نجات دهد، این از بیرون متوجه بچه شده می گوید: می رویم وارد منزل او می شویم هم بچه را نجات می دهیم و هم می فهمیم داخل خانۀ این شخص چه خبر است و وضعش چطوری است و زندگی اش چطور است؟ دو داعی برای ورود در ملک غیر دارد، هم با ورود در ملک غیر می خواهد نفس محترمه ای را نجات دهد و هم مشاهده کردن وضع منزل و جهات و خصوصیاتی که در رابطۀ با این منزل وجود دارد. اینجا روی مبنای مشهور هیچ مسألۀ تازه ای نیست. آنها می گویند: هر داعی می خواهد داشته باشد، هر غرضی از انجام مقدمه می خواهد داشته باشد، مقدمه وجوب غیری دارد، وجوب غیری اش هم هیچ قید و شرطی ندارد و حرمت هم نمی تواند با این وجوب غیری که ذی المقدمه اش اینقدر اهمیت دارد، مقابله و معارضه کند. لذا روی همین فرض هم کلام مشهور روشن است، این مقدمه وجوب غیری دارد لیس الا، اما روی مبنای شیخ انصاری(ره) یک قدری محل بحث است.

مرحوم شیخ می فرماید: مقدمه ای که وجوب غیری دارد مقدمه ای است که«قصد بها التوصل الی ذی المقدمه» آیا مقصودش چیست؟ فقط جنبۀ اثباتی این عنوان محط نظر شیخ است یا این که هم جنبۀ اثباتی و هم جنبۀ نفی آن؟ آیا شیخ می خواهد اینطور بفرماید: به این مقدمه قصد توصل داشته باشد و قصد دیگر در کار نباشد که یک جهت اثباتی را مرحوم شیخ می خواهند بگویند و یک جهت نفی؟ هر دو موردنظر شیخ است«قصد به التوصل و لم یقصد بها شیئا آخر غیر التوصل» این را می خواهند بفرمایند یا اینکه فقط روی جنبۀ اثباتی تکیه دارند«قصد به التوصل الی ذی المقدمه، اما لم یقصد بها شیء آخر» روی این قضیۀ سلبیه و قضیۀ نافیه، مرحوم شیخ کاری ندارد فقط روی جهت اثباتی مسأله تکیه دارد. اگر روی جهت اثباتی فقط ایشان تکیه داشته باشد و کاری به جهت نفیی نداشته باشد، فقط می خواهد بگوید: این مقدمه همراه با قصد توصل باشد، چه قصد دیگری همراهش باشد یا نباشد، فرقی نمی کند، اگر این طور باشد نتیجتا در این مثال مذکور باز مرحوم شیخ