سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 5 صفحه 570

چیز جایز الترکی خارجا هم ترک می شود؟ خیلی چیزها جایز الترک است اما در خارج هم مکلف آن را انجام می دهد.

آیا این مقدمه ای که جایز الترک است، لکن مکلف در خارج ایجاد کرده، نصب سلم جایز الترک را مکلف ایجاد کرد، بعد از این که ایجاد کرد اگر بگوییم کون السطح واجب بوجوب مطلق چه تکلیف«بما لا یطاق» لازم می آید؟ این نصب سلم حاضر، پشت سر آن هم کون«علی السطح» واجب به وجوب مطلق لذا باید یک اصلاحیه ای را هم در رابطۀ با این حینئذ بکنیم به این صورت بگوییم مقصود از این حینئذ، «حین اذا جاز الترک» نیست، بلکه عکس می کنیم یعنی«حین اذ ترک المقدمه» باز هم نه ترک مطلق که کسی بگوید: ممکن است حرام بوده، ترک کردند نه«حین اذ ترک المقدمه عن جواز» یعنی در هنگامی که مکلف مقدمه را ترک کرد؛ و از او هم پرسیدیم: چرا ترک کردی؟ گفت:

برای این که ترک المقدمه منع شرعی نداشت، شارع نمی گوید مقدمه را ترک نکن من به استناد ترک عدم منع شرعی و عدم منع مولی، نصب سلم نکردم؛ اینجا فقط دو قضیه پیاده می شود حالا که نصب سلم ترک شده و دیگر مقدمه ای وجود ندارد، آیا وجوب ذی المقدمه بر اطلاقش باقی است یا نه؟ اگر بر اطلاقش باقی باشد با نبودن مقدمه انجام ذی المقدمه غیر مقدور است و تکلیف به ذی المقدمه تکلیف«بما لا یطاق» است.

اگر بگویید: قبل از این وجوبش مطلق بود، اما الان تبدل پیدا کرده از عنوان واجب مطلق خارج شده و چهرۀ واجب مشروط به خود گرفته که معنای واجب مشروط این است: اگر این مقدمه بیاید وجود پیدا می کند، مثل این می ماند که این مقدمه، هم در وجود ذی المقدمه نقش دارد و هم در وجوب ذی المقدمه نقش دارد. مقدمات این چنینی هم داریم که هم در وجود دخالت دارد و هم در وجوب دخالت دارد: مثل اوقات برای صلوات یومیه، زوال شمس دو نقش دارد هم در وجود صلاه دخالت دارد، برای این که صلاه قبل از زوال باطل و هم در وجوب دخالت دارد برای این که صلاه قبل از زوال لا تکون بواجبه.

در«ما نحن فیه» اگر بخواهیم بگوییم با نبودن مقدمه وجوب ذی المقدمه، وجوب مشروطی پیدا می کند، نتیجه این می شود که مسأله ای را که دربارۀ اوقات صلوات پیدا می کنیم، دربارۀ جمیع مقدمات پیاده کنیم و بگوییم: وضو هم همین طور است، وضو هم در وجود صلاه نقش دارد و هم در وجوب آن، در حالی که بداهت فقه خلاف این معنا را ثابت می کند، وضو در وجوب صلاه هیچ گونه نقشی ندارد. فقط وضو در وجود صلاه و در تحقق صلاه نقش دارد. در نتیجه این دو اصلاحیه به این دو کیفیت باید نسبت به این دلیل داده شود تا یک سروصورت ظاهری پیدا کند و خلاصۀ این اصلاحیه به این برگشت که این«لو لم تجب المقدمه» روشن است که یعنی«لو لم تجب المقدمه