سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 101

باشد، مستدل می گوید: بله این ضرورت دارد به دلیل روایات و مطلبی که تقریبا بین فقها و اصولیین مسلم است که«انّ لله تبارک و تعالی فی کل واقعه حکما» خداوند در هر واقعه ای حتما حکمی دارد «و یشترک فیه الجاهل و العالم» و این حکم واقعی است که موضوعش«کل واقعه» است. آیا ملازم دوم از عنوان«کل واقعه» خارج است؟ از مصادیق«کل واقعه» بیرون است یا بلااشکال بیرون نیست؟ اگر بیرون نباشد پس حتما باید حکم داشته باشد. حکمش هم یا وجوب است یا«لیس بوجوب» وجوبش را که ما ادعا می کنیم؛ «لیس بوجوب» هم مستلزم خلف و«خروج الواجب عن کونه واجبا» است.

سه حالت مفروض در اتحاد حکم بین المتلازمین

پس خلاصۀ دلیل بر اتحاد متلازمین در حکم وجوبی که محل بحث ما هم است که سه حال بیشتر ندارد. حالت اول: اگر احد متلازمین واجب شد ملازم دیگر هم واجب است«کما نحن ندعی».

حالت دوم: اگر ملازم دیگر غیر واجب باشد، این مستلزم خلف است. حالت سوم: اگر نه واجب و نه غیر واجب باشد، بلکه خالی از حکم باشد؛ این فرض با آن روایات - و ما اتفقوا علیه من - «ان لله فی کل واقعه حکما یشترک فیه العالم و الجاهل» منافات دارد. لذا اگر احد متلازمین واجب شد، ملازم دیگر را هم محکوم بوجوب باید بکنیم، این دلیل دربارۀ حرمت هم تقریبا بلکه تحقیقا جریان پیدا می کند، اما دربارۀ سایر احکام که اگر احد متلازمین مباح شد حتما باید ملازم دیگر هم مباح باشد، این را دیگر ثابت نمی کند، برای این که چه اشکال دارد که احد متلازمین مباح باشد، ملازم دیگرش مستحب باشد؛ احد متلازمین مباح باشد ملازم دیگرش مکروه باشد؛ این تالی فاسدی به دنبال ندارد. اما در وجوب و حرمت تالی فاسد پیدا می کند. و بحث ما هم حالا در مورد وجوب عبارت از ازاله و ترک صلاه است.

عدم شمول عنوان واقعه نسبت به امور عدمی

چند اشکال به این دلیل متوجه است: اولا ما قبول می کنیم که«انّ لله فی کل واقعه حکما یشترک فیه العالم و الجاهل» لکن عنوان واقعه و مفهوم واقعه آیا امور عدمیه را هم شامل می شود یا اختصاص به عناوین وجودیه دارد؟ به عبارت دیگر واقعه یعنی«فعل المکلف» یعنی آن چه موضوع برای علم فقه واقع می شود، یعنی آن که موضوع برای احکام خمسۀ تکلیفیه است، عناوین وجودیه صلاه موضوع برای وجوب است، «شرب الخمر وجود و موضوع للحرمه و صلاه اللیل عنوان