سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 103

آنجا مطرح بود.

پس اگر«انّ لله فی کل واقعه» همان طوری که جانب وجودات را شامل می شود، جانب اعدام را هم شامل شود، و ما اشکال فلسفی نداشته باشیم که عدم نمی تواند متعلق حکم واقع شود، از آن اشکال صرف نظر کنیم. اما این تالی فاسد را چه کنیم؟ اگر کسی مخالفت کرد و خدای ناکرده نماز را ترک کرد، بگوییم: این مخالفت دو حکم را کرده است. هم حکم متعلق به وجود، و هم حکم متعلق بعدم، همان طوری که به مرحوم محقق نائینی(ره) در مسألۀ امر بشیء مقتضی نهی از ضد عام که ایشان از راه«لزوم بین بالمعنی الاخص» وارد می شدند، همین اشکال را می کردیم که این مستلزم تحقق حکمین و استحقاق عقوبتین است، لذا«انّ لله فی کل واقعه» چه شامل امور عدمیه شود، و چه شامل امور عدمیه نشود ما نمی توانیم ملتزم شویم به این که تعدد حکمین در اینجا مطرح است.

عدم تطابق دلیل قائلین به ملازمه، با مدعای آنها

اشکال سومی که به این حرف وارد است این است، می گوییم: این مدعی و دلیل شما تطابق ندارد، این دلیلتان تطبیق بر مدعی نمی کند برای این که این«ان لله فی کل واقعه حکما» مربوط به لوح محفوظ است، مربوط به احکام واقعیه است.

می خواهید بگویید: هر واقعه ای در لوح محفوظ حکمی دارد. «یشترک فیه العالم و الجاهل» بعضی دسترسی به آن حکم پیدا می کنند، و بعضی دسترسی به آن حکم پیدا نمی کنند و عنوان جاهل نسبت به آن حکم دارند، این دلیل این را می گوید: یعنی این مدعی، که به صورت دلیل اخذ شده است، اما شما چه می خواهید از این برداشت کنید، چه استفاده ای از این معنی می خواهید بکنید؟ استفادۀ شما این است که اگر ازاله واجب شد«ترک الصلاه» هم واجب است. در چه مرحله ای واجب است؟ «فی الواقع او فی المقام الفعلیه»؟

شما می خواهید بگویید: در مقام فعلیت وجوب دارد، دلیل که نمی گوید در مقام فعلیت وجوب دارد؛ دلیل می گوید: در لوح محفوظ این ترک صلاتی که مزاحم با ازاله است یک حکمی دارد، آن حکم چیست؟ نمی دانیم ما راهی برای استکشاف آن حکم نداریم، آن که هست این است که ما روی قاعدۀ ملازمه در مقام فعلیت بگوییم: «ترک الصلاه واجب» اما در لوح محفوظ هم آیا«ترک الصلاه واجب؟» ما نمی توانیم ادعا کنیم. دلیلمان هم می گوید: «لله» در لوح محفوظ هر واقعه ای حکمی دارد. اما آیا در واقعۀ فعلیت، این هم عین همان واقعیت است، و عین همان لوح محفوظ است؟ این را از کجا می توانیم ثابت کنیم.