سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 109

ثوبش را خیاطت کند«خیاطت ثوب لا یجتمع مع ازاله النجاسه عن المسجد» پس آنچه که به کلی بحث ما ارتباط دارد همه اش مسأله صلاه و ازاله در ذهن شما نرود. «امر بشیء» اگر مقتضی نهی از ضد شد«الضد قد یکون عباده کالصلاه و قد لا یکون عباده کخیاطه الثوب» و قائل به اقتضا دربارۀ همۀ این اضداد حکم به حرمت می کند، می گوید: «خیاطه الثوب مکان الازاله یکون محرما»، «مطالعه مکان الازاله یکون محرما».

ثمرۀ عبادی بودن ضد

اما ثمره ای روی بعضی از مصادیق عنوان کلی بحث ذکر شده است، و آن این است که«اذا کان الضد عباده» و ما قائل به اقتضا شویم و بگوییم امر بشیء اقتضای نهی از ضد می کند، «اذا کان ضد عباده» معنایش این است که این امر بازاله موجب تعلق نهی است به عبادت. اگر نهی به عبادت متعلق شد. آن وقت یک بحثی در آینده هست که نهی متعلق به عبادت اقتضا می کند فساد عبادت را.

اگر یک عبادتی منهی عنه واقع شد، باطل واقع می شود، مثل نمازی که فرضا زن حائض فی ایام حیضها بخواهد بخواند که خوب این عباده منهی عنها و موجب لفسادها و لبطلانها آن وقت در «ما نحن فیه» در ثمرۀ این نزاع روی یک مصداقی از مصادیق کلی بحث تکیه شده است، لذا مثالش را به مسأله ازاله و صلاه زدند، در حالی که صلاه خصوصیتی در محل بحث ندارد. بلکه«کل ما هو مضاد للازاله یکون منهی عنه» اما خصوصیت صلاه این است که اگر نهی به آن تعلق گرفت، نتیجه این می شود، ضمن این که ازاله را ترک کرده است و اشتغال به نماز پیدا کرده است، متأسفانه نمازش هم باطل واقع شده است. پس ثمرۀ مهمۀ معروفه ای که بر مسأله اقتضا و عدم اقتضا ذکر شده است، این است که بنا بر قول به اقتضا«اذا ترک الازاله و اشتغل بالصلاه تکون صلاته باطله». اما روی قول به عدم اقتضا گفته اند: وجهی برای بطلان نماز این نیست، پس بطلان و عدم بطلان را مترتب کرده اند بر قول به اقتضاء و عدم اقتضاء. حالا این به عنوان ثمره مطرح است.

انکار ثمرۀ قول به اقتضا

جماعتی گفته اند: ما این ثمره را قبول نداریم، اما چگونه قبول نداریم؟ گفته اند: عقیده ما این است که این نماز«مکان الازاله علی کلا القولین» صحیح است، حتی بنابر قول به اقتضا، قائل به اقتضا نمی تواند بگوید: این نماز باطل است، نماز«علی کلا القولین» صحیح است. بعضی از افراد ثمره را انکار کرده اند. و انکار ثمره را این گونه پیاده کرده اند و گفته اند: «علی کلا القولین» نماز«مکان الازاله