سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 11

درس چهارصد و سی و هفتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

امر به شیء و نهی از ضد و ملاک بحث اصولی بودن آن

بحث دیگر این که، آیا امر به شیء اقتضاء نهی از ضد می کند یا نه؟ مسأله در کلمات اصولیین به همین کیفیت عنوان شده است و تعبیر محل نزاع همین عبارت است. مرحوم محقق نائینی قبل از ورود در این بحث، سه نکته و سه مقدمه را ذکر فرمودند: مقدمۀ اول ایشان این است که این مسأله یک مسأله اصولیه است و این طور نیست که به صورت استدراک در علم اصول بحث شده باشد؛ بلکه همان کبرای کلی و ضابطۀ کلیه ای که برای میزان مسألۀ اصولیه مطرح است، آن ضابطۀ کلیه اینجا صادق است و لذا این مسأله، مسألۀ اصولیه است.

ضابطه اصولی بودن مسأله عبارت از چیست؟ ضابطه این است که نتیجۀ مسألۀ اصولیه، ماحصل یک مسألۀ اصولیه، نفی و اثبات آن بتواند در طریق استنباط یک حکم فرعی که عبارت از یک حکم کلی الهی است واقع شود. هرکجا این ضابطه تحقق پیدا کرد، آن مسأله می تواند مسألۀ اصولیه باشد؛ این جا هم همین طور است. اگر بگوئیم که امر به شیء مقتضی از نهی از ضد است؛ معنای آن این