سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 112

اول نهی، نهی تحریمی نیست و بلکه نهی ارشادی است و متعلق به عبادت شده است. فرض کنیم وقتی که به زن حائض می گویند: «لا تصل فی ایام أقرائک» فرضا این نهی ارشادی است؛ یعنی اگر نماز بخوانی«تکون صلاتک فاسد و عبادتک باطل» این نهی ارشادی از محل بحث خارج است و نهی در باب عبادات و گاهی هم در باب معاملات این ارشاد به فساد می کند، «لا تبع ما لیس عندک» این ارشاد به فساد فروختن مال مردم است نه این که دلالت بر حرمت داشته باشد.

نهی مولوی متعلق به عبادات

قسم دوم که محل بحث همین قسم است، عبارت از آنجایی است که یک نهی مولوی تحریمی متعلق به عبادت بشود یک عبادتی«مع کونها عباده» این حرام و مبغوض و مشتمل بر مفسده ملزمه باشد. ما می گوییم که نهی متعلق به عبادت اقتضای فساد می کند. محل بحث ما این نوع نواهی است، نواهی تکلیفیه و تحریمیه مولویه، و الا نواهی که خودشان ارشاد به فساد هستند و خود فساد مدلول لفظی آنها هست و مفاد لفظ آنها بطلان، هست و آنها دارند ارشاد به بطلان و فساد می کنند. اما بحث ما در این است که اگر یک عبادتی همان طوری که شرب مسکر حرام مبغوض بالحرمه المولویه یک عبادتی این طور شد، فرض کنیم همان مثال زن حائض را اگر فرضا از همین قبیل قرار دهیم و زن حائض با آن شرایطی که دارد، اگر نماز خواند، نمازش مشتمل بر مفسده است و مثل یک عمل محرم دیگری که انجام می دهد و مثل یک مبغوض دیگری را که مرتکب می شود، می گوییم این نوع نواهی عقلا به دلالت لفظی ارتباطی ندارد و مدلول لفظی نهی همان حرمت مولوی است، مدلول لفظی اش همان نهی تحریمی است برخلاف صورت ارشاد که خود لفظ ارشاد به بطلان می کند و خود صیغه نهی ارشاد به فساد عبادت است.

اما در محدوده لفظ چیزی جز حرمت نداریم و همان طوری که در«لا تشرب الخمر» در محدوده لفظ چیزی جز حرمت مولوی شرب خمر ندارید، اگر عبادتی هم این گونه متعلق نهی واقع شد، اینجا وقتی که قائل می شویم به این که این عبادت محرمه باطل است؛ نه به تعبد ارتباط دارد و نه به دلالت لفظ. بلکه مسأله یک مسأله عقلی است و عقل این طور می گوید: اگر یک عبادتی مبغوض مولا هست و مولا نسبت به آن تنفر دارد و دارای یک مفسدۀ ملزمه لازمه الاجتناب است، چطور می تواند این عبادت مقرب الی الله باشد؟ و چطور می تواند این عمل مبغوض محبوب مولا باشد و چطور می شود چیزی که«مبعد عن ساحه المولا، مقرب الی الساحه المولا» باشد؟

لذا مبغوضیت، با عبادیت اجتماع پیدا نمی کند و مبعدیت قابل جمع با مقربیت نیست. در باب