سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 121

ثمرۀ دوم بحث ضد

یک ثمرۀ خاصی در یک فرض از عنوان عام محل نزاع ذکر شده است و آن در جایی است که اگر این ضد خاص عبادت باشد، مثلا بجای این که خیاطت بکند«مکان الازاله» نماز خواند، آیا این نماز باطل است یا صحیح است؟ این یک مطلب بالاتری است در رابطۀ با بعضی از مصادیق محل نزاع.

معروف و مشهور این است که گفته اند: اگر ما امر بشیء را مقتضی نهی از ضد خاص دانستیم، و ضد خاص هم عبادت بود. لازمه اش این است که بگوییم: این نماز باطل است، و اگر باطل شد اعاده و قضا لازم دارد، اما اگر ما امر بشیء را مقتضی نهی از ضد خاص ندانستیم دیگر نمی توانیم بگوییم این نماز باطل است، و نیاز به اعاده و قضا دارد.

بحث ما فعلا متمرکز در این ثمره است که در حقیقت یک ثمرۀ خاصه هست، غیر از ثمرۀ کلی اصل محل نزاع است. لکن ترتّب این ثمرۀ خاص مورد انکار واقع شده است، به دو طریق مورد انکار واقع شده است، بعضی ها از طریق نفی، بعضی از طریق اثبات این ثمره را انکار کردند. بعضی ها گفته اند که ما چه امر بشیء را مقتضی نهی از ضد خاص بدانیم و چه ندانیم نماز صحیح است، «علی کلا القولین». بعضی ها گفته اند: اگر امر بشیء مقتضی نهی از ضد خاص هم نباشد. معذلک نماز باطل است، این دو قول را ملاحظه کنیم، و شاید یکی از این دو را بپذیریم و تأیید کنیم.

صحه صلاه مکان الازاله

اما راه حل اول چه امر بشیء را مقتضی نهی از ضد خاص بدانید و چه امر به شیء را مقتضی نهی از ضد خاص ندانید. «علی کلا القولین اذا صلّی و اشتغل بالصلاه مکان الازاله» نماز درست است.

چرا؟ چون اگر امر بشیء را مقتضی نهی از ضد خاص ندانید؛ که(علت صحیح بودن روشن است) برای این که این نماز نقصی ندارد، نهی به آن متعلق نشده است، این همان نمازی است که دیگران می خوانند، مسأله ای پیش نیامده است، شما وقتی امر به شیء را مقتضی نهی از ضد خاص ندانید، پس«صلاه لا تکون منهی عنها». اگر امر بشیء را مقتضی نهی از ضد خاص بدانیم، شما می گویید: این نماز باطل می شود. می گوییم، چرا؟ برای این که نهی متعلق به عبادت شده است، و نهی متعلق به عبادت، فساد عبادت را اقتضا می کند که بعدا هم این بحث را در باب نواهی«ان شاء الله» بحث می کنیم که اگر یک نهی متعلق به عبادت شد، اقتضای فساد می کند، برای این که نهی یا ارشاد به فساد عبادت است، که این از محل بحث خارج است. یا این که نهی یک نهی مولوی است، و نهی مولوی