سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 128

نماز چه می شود؟ نماز«لیس بمأمور به و لا بمنهی عنه» در نتیجه«الصلاه فی حال الورود فی المسجد فی سعه الوقت لا یکون مأمورا به و لا منهیا عنه» شیخ بهائی می گوید: همین مقدار کافی است که بگوییم نماز باطل است، برای این که در صحت عبادت نیاز به امر دارد، اگر عبادت امر نداشته باشد «یکون باطله» مخصوصا اگر قصد قربت در کار باشد. در رابطه با معنای قصد قربت احتمالاتی داده می شد، اگر معنای قصد قربت«اتیان بمأمور بداعی امره» نماز را به جای ازاله با قصد قربت به داعی امر می خواهید انجام دهید؟ کدام امر؟ نماز که«لیس بمأمور به حتی یؤتی بها بداعی امره» لذا نمی توانید عبادت را به داعی امر اتیان کنید، «لانّها لیست بمأمور به» و چون این طور است«تکون باطله» شیخ بهائی و جماعتی می گویند: نماز«مکان الازاله باطله مطلقا سواء قلنا بالاقتضاء ام لم نقل» منتها اگر قائل به اقتضا شدیم، از راه تعلق نهی«یکون باطلا» اگر قائل به عدم اقتضا شدیم، از راه«عدم الامر یکون باطلا» به لحاظ این که عبادت نیاز به امر دارد. این مطلب شیخ بهائی را از طرق مختلف جواب دادند.

جواب از کلام شیخ بهائی

این است که ما لازم نداریم در قصد قربت عبادت به داعی امر متعلق شود. چه مانعی دارد که انسان عمل عبادی را به لحاظ قصد تقرّب، قصد تقربش را این طور انجام دهد، عمل را انجام دهد «بداعی کونه محبوب للمولی، بداعی کونه مقربا الی المولی، بداعی کونه ذات مصلحه» همین که اگر از کسی سؤال کنند که شما چرا روزه می گیرید؟ بگوید: برای این که روزه محبوب خداوند است، برای این که روزه مقرب الی الله تبارک و تعالی است، کفایت می کند در عبادیت عبادت، و نیاز ندارد به این که امر متعلق به عبادت شده باشد. اشکالی در کار است، که ما علم غیب نداریم فلان چیز «مقرب الی المولی» و محبوب للمولی هست یا نیست؟ راه برای استکشاف مقربیّت و محبوبیّت امر مولا هست، ما وقتی که می گوییم: صوم«مقرب الی الله» اگر از شما بپرسند چرا؟ می گوییم: خدا امر کرده است، امر را کاشف از محبوبیّت صوم، مقربیّت صوم ذات مصلحت بودن صوم می دانیم، اما اگر یک جایی یک چیزی مأمور به نباشد، شما از کجا علم غیب دارید به این که این مقرب محبوب ذات مصلحت است، در«ما نحن فیه» هم این طوری است، وقتی که می گویید: صلاه مکان الازاله، بنابر قول به عدم اقتضا، مأمور به نیست، وقتی که مأمور به نشد، شما محبوبیّت آن را از کجا بدست می آورید؟ مقربیت آن را از کجا بدست می آورید؟ بله، اگر احراز کردید محبوبیت و مقربیت را، ما هم قبول می کنیم که عمل عبادی به داعی مقربیّت و محبوبیّت درست است، اما شما محبوبیت و