سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 129

مقربیت را ثابت کن و بعد بگو که به داعی محبوبیت و مقربیت، آنجایی که امر باشد، امر خودش آینه است، کاشف از محبوبیت و مقربیت است، اما آنجایی که امر نیست، از کجا این معنا را کشف می کنید؟

جواب مرحوم آخوند از کلام شیخ بهائی در انکار ثمره

آن وقت جوابی که مرحوم آخوند از این کلام دادند این است. یک وقت چیز مستقلی است، مولا هم امری به آن ندارد؛ ما هیچ راهی نداریم برای استکشاف محبوبیت و مقربیتش، اما یک وقت علت را پیدا کردیم، از مولا پرسیدیم کانّ چرا شما نماز را در حال تزاحم با ازاله مأمور به قرار نمی دهی؟ مولا می گوید: برای این که دست من بسته است، مانع در کار است، نه این که مقتضی وجود نداشته باشد! نمازی که«قربان کل تقی» هست، یک مزاحم اقوا وجود دارد و وجود آن مزاحم اقوا به ضمیمۀ این که دو ضد را در آن واحد نمی تواند مأمور به قرار دهیم، این دست ما را بسته است، نمی توانیم امر را متعلق به صلاه کنیم؛ به ضمیمۀ یک نکته دقیق تر و ظریف تر که آن این است، آیا مسألۀ مزاحمت در محدودۀ تکلیف، فقط تحقق دارد یا مزاحمت حتی ریشه مطلب را از بین می برد؟ مزاحمت صلاه با ازاله آیا صلاه را از دائرۀ معراجیّت و قربانیّت و ناهی از فحشا و منکر بودن خارج می کند؟ یا این که نه آن مقداری که مزاحمت اقتضا دارد این است که دو ضد در آن واحد نمی شود دو تکلیف فعلی به آن تعلق بگیرد؟ اما دیگر روح صلاه را مزاحمت از بین نمی برد، فقط مزاحمت و اقوا بودن نمی گذارد که تکلیف متوجه به صلاه شود، این خودش تکلیف را جذب می کند، اما نماز«علی ماهی علیها من المصلحه و المحبوبیه و المقربیّه» به قوت خودش باقی است، اما در مقام تعلق امر، امر نمی تواند به آن متعلق شود.

پرسش:

1 - منظور از ثمره خاصه در بحث ضد چیست؟

2 - چرا«صلاه مکان الازاله» بنا بر قول به مقدمیت و تلازم صحیح است؟

3 - مبنای امام«ره» دربارۀ صلاه مکان الازاله را بیان نمایید؟

4 - استدلال شیخ بهائی بر بطلان این نماز را بیان نمائید؟

5 - دو جوابی که از کلام شیخ بهائی ارائه شده تقریب نمایید؟