سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 13

آیا نظر ایشان دربارۀ این که مسأله، مسألۀ اصولیه است، چیست؟ دو احتمال در کلام ایشان جریان دارد: یک احتمال این است که ایشان بخواهند بفرمایند که این مسأله می تواند مسألۀ اصولیه باشد، ضابطۀ مسألۀ اصولیه بر این انطباق دارد.

عدم لزوم معنای حصر در اصولی بودن مسأله

اما احتمال دوم این است که ایشان در مقام حصر باشند، بخواهند بفرمایند که این مسأله«مسأله اصولیه لیس الا» حتما این مسأله، مسألۀ اصولیه است و جزء مسائل هیچ علمی غیر از اصول نمی تواند واقع شود، با توجه به آن حرفی که در اوایل بحث اصول زدیم که ممکن است یک مسأله، مسألۀ دو علم باشد، و دو علم تداخل داشته باشند در یک مسأله. این طور نیست که اگر چیزی مسألۀ یک علمی شد، دیگر نمی تواند مسألۀ علم دیگر باشد، و اگر بخواهیم این پایه را بگذاریم که مسائل هر علمی منحصرا باید مسألۀ همان علم باشد و نمی تواند مسألۀ علم دیگری باشد، این جا خیلی مشکلات به وجود می آید. چرا؟ برای این که جمله ای مخصوصا از مباحث الفاظ که شما بحث می کنید، واقعش این است که جزء مسائل لغویه هستند، و مربوط به کتاب لغت و علم لغت هست، مثل چه چیزی؟ مثل همین بحثی که این همه شما وقت صرف می کنید که آیا هیئت افعل«هل یدل علی الوجوب؟» این مسأله مربوط به لغت است، مربوط به واضع است، برای این که چیزهایی که مربوط به واضع است، این اختصاص به مواد لغات ندارد، بلکه هیئت ارتباط به لغت دارد و ارتباط به واضع دارد، لذا کجا بحث می شود که هیئت فعل ماضی دلالت بر تحقق فعل در زمان ماضی می کند، این که هیئت فعل مضارع برای مثلا اعم از حال و استقبال وضع شده است و دلالت می کند، این یک بحثی است مربوط به لغت، لذاست که در کتابهای لغت قبل از آن که وارد مواد لغات شوند، اول مباحثی را مفصل در رابطۀ با هیئات مطرح می کنند.

هیئت صیغۀ مبالغه عبارت از چیست؟ هیئت افعل التفضیل عبارت از چیست؟ موضوع له هیئت ماضی، چیست؟ اینها را مشخص می کنند. آن وقت چه فرق می کند، بین هیئت فعل ماضی با هیئت صیغۀ امر؟ مگر بین اینها فرقی وجود دارد، همان طوری که بحث در هیئت فعل ماضی یک بحثی است لغوی، بحث در هیئت افعل هم یک بحثی است مربوط به واضع و این که آیا واضع این هیئت را برای دلالت بر یک طلب لزومی و طلب وجوبی جعل کرده است یا مثلا برای اعم از وجوب و استحباب، برای مطلق رجحان این هیئت افعل وضع شده است؟ اما در عین این که این هیئت افعل بحثش، بحث لغوی هست، اما می تواند جزء مسائل علم اصول هم باشد. برخلاف هیئت ماضی،