سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 134

النجاسه عن المسجد» دیگر قضیۀ شرطیه ای وجود ندارد معنای«ازل النجاسه عن المسجد» وجوب ازاله به نحو واجب مطلق بدون این که مشروط به قید و یا شرطی باشد در ناحیۀ امر به اهم امر را این گونه پیاده می کنیم.

تأخر رتبی امر به مهم نسبت به اهم

در رتبۀ متأخره روی کلمۀ رتبه خیلی تکیه کنید؛ نه در زمان متأخر، نه مثل همان مسأله ای که بین علت و معلول مطرح است. علت و معلول با این که تقارن زمانی دارند لکن تقدم و تأخر رتبی دارند اینجا هم امر به مهم را به یک صورتی رتبتا متأخر از امر به اهمش می کنیم نه متأخر زمانی؛ از نظر زمان تقارن محفوظ است. بلکه از نظر رتبه، منتها به این کیفیت، دو کیفیت را برای این ذکر می کنند هر دو کیفیت مشترکند در این جهت که امر به مهم برخلاف امر به اهم به صورت واجب مشروط مطرح است. منتها شرطش هم حاصل است نه این که شرطش بعدا هم بخواهد تحقق پیدا کند؛ امر به واجب مطلق اهم بود و هیچ گونه قید و شرطی نداشت، اما امر به مهم به صورت واجب مشروط است، حالا شرطش چیست؟ شرطش را می توانیم این عنوان قرار دهیم، عزم مکلف بر عصیان امر به ازاله؛ یعنی مکلف وقتی که وارد مسجد شد، نگاهش افتاد به این که این مسجد آلوده است، می دانست که بر او واجب فوری است«ازاله النجاسه»؛ لکن تصمیم گرفت بر مخالفت«ازل النجاسه عن المسجد» اما تصمیم را فوری گرفت، عزم بر عصیان امر به اهم گرفت؛ اینجا بگوییم: به صورت یک واجب مشروط مولا می گوید: «اقم الصلوه إن عزمت علی عصیان الامر بالازاله» اگر تصمیم گرفتی بر عصیان امر به ازاله، بدان امر به صلاه در اینجا زنده می شود و تحقق پیدا می کند.

این قید که مسألۀ عزم بر عصیان است چگونه رتبۀ امر به مهم را متأخر می کند از رتبۀ امر به اهم؟ برای این که خود عنوان عصیان، شیئی است متأخر از تکلیف عزم بر عصیان که متأخر از تکلیف است. اگر«ازل النجاسه عن المسجد» نباشد آیا معنی دارد کسی عزم بر عصیان«ازل النجاسه» بگیرد؟ پس شرط این واجب دوم عبارت از عزم بر عصیان امر به اهم است و چون عزم بر عصیان رتبه اش از اصل امر به ازاله تأخر دارد. لذا می توانیم بگوییم: «اقم الصلوه» رتبتا از«ازل النجاسه» تأخر دارد. نه زمانا، زمانی فاصله نشد. به مجردی که این متوجه شد که مسجد ملوث است«عزم علی عصیان الامر بالازاله» در همین حال«اقم الصلوه» زنده می شود پس ما می توانیم بگوییم: از نظر زمان در همان زمان وجوب ازاله وجوب«اقامه الصلاه» هم هست اما در عین حال دو رتبه دارد. «ازل النجاسه» بدون قید و شرط است اما«اقم الصلوه» مشروط به یک شرط است که آن شرط رتبتا تأخر دارد از