سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 145

کند یا مشروط بر عصیان امر به ازاله؟ این اولا. ثانیا شرط در«ما نحن فیه» خصوصیتی دارد که معقول نیست، شرط شرعی باشد و امتناع دارد که به عنوان یک شرط شرعی مطرح باشد و ثبوتا ممتنع است.

بیان سه مقدمه در عدم ثبوت اشتراط در«ما نحن فیه»

در اشکال اول از جهت اثباتی اشکال می کردیم و می گفتیم: دلیلی نداریم که در امر به اقامه صلاه چنین شرطی مطرح شده باشد. اما در اشکال دوم که اهم از اشکال اول است می خواهیم بگوییم: ثبوتا در«ما نحن فیه» خصوصیتی وجود دارد که شرط را از مسأله استطاعت و دخول وقت در نماز و امثال ذلک جدا می کند. آنها به عنوان شرایط شرعیه می تواند شرطیت داشته باشد اما در «ما نحن فیه» نه. چرا نه؟ چرای آن متوقف است بر بیان سه مطلب که البته یکی دو تا از این مطالب، جزو مطالب آینده بحثهای اصولی ماست. یکی را در اواخر کتاب نواهی و یا اوامر بحث می کنیم و یکی دیگر را هم در بحث مطلق و مقیّد اما اینجا هم مجبور هستیم که برای روشن شدن این مطلب، آنها را تذکّر دهیم و فی الجمله اشاره ای به دلیل آنها داشته باشیم. این را خوب دقت بفرمایید که اساس بحث ترتّب را همین بحثها تشکیل می دهد.

مقدمۀ اول در تعلق اوامر و نواهی به طبایع

اولین مطلبی را که باید ذکر کنیم و در آینده هم بحث می شود این است که آیا تکالیف الهیه اعم از اوامر و نواهی، متعلق به طبایع و عناوین و ماهیات اند یا متعلق به افراد؟ افراد یعنی وجودات ماهیت به ضمیمه خصوصیات فردیه و عوارض مشخصه. فرد طبیعت نه تنها وجود الطبیعه است. وقتی که می گویید: زید فرد انسان است، این نه تنها مساوی با این است که این وجود انسان است، بلکه زید وجود انسان است به ضمیمۀ آن خصوصیات فردیه ای که در زید وجود دارد«له اب کذا، ام کذا و له قیافه خاصّه، ولد فی زمان کذا و فی مکان کذا» با تمام خصوصیاتی که در کار هست و مقارن و همراه با زید است.

وقتی که تعبیر به فرد می کنیم معنای فرد، وجود الطبیعیه به تنهایی نیست؛ بلکه فرد، وجود خاص طبیعت است یعنی وجود همراه با لوازم فردیه. بحث است در آینده که وقتی که اوامر و نواهی به طبایع تعلّق می گیرد؛ آیا نفس طبیعت متعلق این امر و نهی است یا این که افراد، هم متعلق اوامر و نواهی هستند؟ و افراد عبارت از وجودات اند؛ و طبیعت به ضمیمه خصوصیات فردیه ای که همراه وجود طبیعت در هر فردی هست؟ تحقیق این بحث را در آینده باید ذکر کنیم. اما آنچه را که محققین