سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 148

درس چهارصد و پنجاه و هشتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

حقیقت اطلاق در بیان مرحوم آخوند(ره)

مرحوم آخوند«قدس سره» در رابطه با معنی اطلاق می فرماید که اطلاق به معنی شمول و سریان است یعنی حکم متعلق به ماهیت مطلقه، همه افراد را می گیرد و نسبت به همۀ افراد سریان و شمول دارد. اگر اطلاق را این طور معنا کنیم، تفاوتی بین اطلاق و عموم باقی نمی ماند، فرقی بین«اعتق الرقبه» و«اکرم کلّ عالم» باقی نمی ماند. البته«اعتق الرقبه» اطلاقش بدلی است. مثال بهتر آن«احلّ الله البیع» است که به حسب اصطلاح، اطلاق شمولی دارد.

آیا بین«احلّ الله البیع» و«احلّ الله کل بیع» فرقی وجود دارد یا نه؟ آیا اگر فرقی وجود دارد، این فرق تنها در رابطه با این است که«احلّ الله کل بیع» به دلالت لفظی وضعی دلالت بر عموم می کند اما «احلّ الله البیع» از راه مقدمات حکمت که یک قرینه عقلیه و یک شاهد عقلی است، دلالت بر شمول می کند؟ در حقیقت«احلّ الله کل بیع» با«احلّ الله البیع» از نظر نتیجه، یکسان است اما راه رسیدن به این نتیجه فرق می کند. از راه کلمه«کل» که واضع آن را برای استیعاب افراد وضع کرده است، برای