سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 170

می گیرد. حالا این یک مقدمه ای است از مقدمات بحث ما که اختصاص به اینجا ندارد در مواردی از این مقدمه می توانیم استفاده کنیم و قابل استفاده است که یکی از آنها هم همین مسأله ترتب است که بعد در مقام نتیجه گیری نتیجۀ این مسأله روشن می شود.

عمومیت تکلیف بین مؤمن و کافر

اما مقدمۀ دوم که توضیح آن را بعد ذکر می کنیم این هم یکی از مسائلی است که اثر بسیاری در موارد مختلف بر آن مترتب می شود و یک مسأله اساسی اصولی است و یکی از آثارش در بحث ترتب است. جهت روشن شدن آن مثالی بزنیم که در باب عبادت کفار واقع شده است که کثیری از فقها برای حل این اشکال دچار مشکله شده اند و آن این است که شما از یک طرف می گویید که کفار همان طوری که مکلف به اصول هستند، مکلف به فروع هم هستند. یعنی«اقیموا الصلوه» اختصاص به مسلمانها ندارد. این یک تکلیفی است که هم شامل مؤمنین و مسلمین است و هم شامل کفار است.

آنها هم مکلف به فروعند و از طرف دیگر می گویید که اگر کافری در حال کفر بخواهد نماز بخواند این نمازش«لیس بصحیح».

از طرف سوم یک مطلب دیگری می گویید که به مجرد این که این کافر مسلمان شد«الاسلام یجب ما قبله» دیگر لازم نیست که نمازهای گذشته را به عنوان قضا انجام دهد، بین این دو را چگونه جمع می کنید؟ از یک طرف می گویید کافر باید نماز بخواند. از طرف دیگر می گویید که«اذا صلی فی حال الکفر صلاته باطله» از طرف سوم می گویید که«اذا اسلم» و مسلمان شد دیگر«لا یجب علیه الصلوه» چگونه بین این مسائل جمع می کنید؟ این یکی از مشکلاتی است که فقها برای حل این اشکال دچار مشکل شده اند که چگونه این مشکل را می شود رفع کرد!

اما این مقدمه عنوانش این است که در خطابات عامه مثل«اقیموا الصلوه و آتوا الزکوه» از نظر خطابی و توجه به مخاطب آیا یک حالت انحلال وجود دارد، یعنی«اقیموا الصلوه» را وقتی که می خواهیم تحلیل کنیم در مقام تحلیل به میلیونها خطاب منحل می شود مثل این که این گونه می گوییم «اقم الصلوه یا زید، اقم الصلوه یا عمرو، اقم الصلوه یا بکر» آن وقت این میلیونها خطاب متوجه به تک تک افراد مکلفین بود، این را برداشته ایم در قالب جمع درآورده ایم و از آن تعبیر کرده ایم به «اقیموا الصلوه» برای این که تکرار نشود و گرفتار الفاظ زیاد نشویم مخاطبها را تک تک به اسم و خصوصیات مطرح نکنیم، آمدیم یک خطابی به صورت«اقیموا الصلوه» درآوردیم والا باطنش این است که به حسب تعدد مکلفین از هنگام ورود، این خطاب در«اقیموا الصلوه الی یوم القیامه» هست.