سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 176

اشتراک تکلیف بین مؤمن و کافر

پس اگر شما خطابات کلیه را هم منحل بدانید، منتها بگویید: لفظ واحد است و الاّ خطاب متعدد است و اقیموا الصلوه عبارت اخرای از مجموعۀ خطابات متعددۀ متوجۀ به آحاد مکلفین است، آن وقت مسأله را در رابطۀ با عصات چطور حل کنیم؟ از یک طرف می گوییم اینها عصات هستند یعنی تکلیف به آنها متوجه است، منتها مخالفت کردند، تکلیف متوجه به خودشان را، از طرفی هم قائل به انحلال بشویم، از طرفی هم امر و نهی نسبت به آدمی که مولا عالم به انّه عاص. این یک امر غیر صحیحی است چطوری بین این مسائل جمع کنیم؟ لذا نفس توجه تکالیف به عصات به عین توجه تکالیف به غیر عصات، قرینه بر عدم انحلال خطابات عامه در شریعت است و الا اگر منحل شود ما دیگر عنوان عاصی نداریم. توجه خطاب هم به عاصی یک امر غیر صحیحی است.

همین طور نسبت به کفّار، مسأله این طور است. دربارۀ کفّار عرض کردم این یکی از قواعد فقهیه است اتفاقا یک قاعده ای است که خیلی مباحث جالب و مباحث شیرینی دارد. منتها متأسفانه بحث در قواعد فقهیه خیلی در حوزه های ما معمول نیست، در حالی که یکی از بحث های بسیار پر ارزش و پر فائده است. یکی از بحث ها همین بحث است که کفّار مکلّف به فروع هستند؛ همانطوری که مکلف به اصول هستند. همان طوری که کفار باید مقام نبوت نبی اکرم و رسالت آن رسول و سایر مسائل اعتقادی را معتقد باشند، همین طور تکالیف فرعیه هم به آنها توجه دارند؛ «اقیموا الصلاه و آتوا الزّکوه» و امثال ذلک هم به آنها توجه دارد.

پاسخ یک شبهه دربارۀ خطابات قرآن به مؤمنین

در این رابطه یک شبهه ای هست که در جای خودش جواب دادند و آن این است که بعضی از احکام می بینیم در آیات قرآنیه بعنوان«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا» مطرح شده مثل این که در باب صوم مسأله روی این عنوان است«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ» یا در آیۀ وضو می فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ» و همین طور بعضی از احکام دیگر اما بعضی ها نه، مثل آیۀ حج می فرماید: «وَ لِلّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ» دیگر عنوان«اَلَّذِینَ آمَنُوا» ندارد یا«أَقِیمُوا الصَّلاهَ وَ آتُوا الزَّکاهَ» در خیلی از موارد قرآن مصدّر به این عنوان نیست.

لکن در جای خودش جواب داده شده است که این تخصیص مؤمنین به خطاب«یا أَیُّهَا الَّذِینَ