سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 188

درس چهارصد و شصت و چهارم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

استدلال مشهور بر شرطیت علم و قدرت در تکالیف عامه

بحث در این بود، که بر مبنای معروف، علم و قدرت به عنوان دو شرط از شرایط عامّۀ هر تکلیفی مطرح است و شرطیّتش هم، شرطیّت عقلیّه است. آیا این درست است یا نه؟ یک بیانی در درس گذشته گفته شد که عقل می گوید: عقاب بلا بیان قبیح است، نه تکلیف بلا بیان. در مورد عجز مسأله همین طور است. «العاجز معذور فی المخالفه امّا مخالف و قد وقعت منه المخالفه» یعنی«أنّه مکلّف» لکن در مخالفت، عذر دارد و استحقاق عقوبتی بر مخالفت او مترتب نمی شود. این خلاصۀ بحث گذشته بود.

در رابطۀ با هرکدام از علم و قدرت غیر از مسألۀ گذشته دو دلیل وجود دارد که شرطیّت اینها را به آن معنایی که در باب شرطیّت معهود است، نفی می کند هرکدام از علم و قدرت دو دلیل مستقل دارد که مربوط به هم نیست. امّا آن دو دلیلی که در باب علم مطرح است، این است که در سایر واجبات مشروطه، مشروط به هر شرطی باشد، اگر شکّ در تحقّق شرط داشته باشیم، معنایش این است که