سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 194

القدره» لا یجب این که انسان قدرت در خودش ایجاد کند برای این که مأموربه مولا را انجام بدهد در حالی که انسان به عقل که مراجعه می کند عقل عکس این مطلب را می گوید: انسان تا قدرت دارد باید برای انجام دستور مولا و تکلیف مولا تحصیل قدرت کند.

دلیل دوم بر عدم اشتراط قدرت در تنجز تکلیف

دومین دلیل عبارت از این است که در مسألۀ شک(به یک صورت دیگر اینجا پیاده می شود) در شرط گفتیم اگر کسی شک کرد که مستطیع است یا نه؟ و فرض کنیم فحص کامل کرد لکن بالآخره به جایی منتهی نشد که هل هو مستطیع ام لا؟ گفتیم روی قاعده اصالت البرائه جاری می شود. در باب علم طور دیگر مطلب پیاده می شد. اینجا مثل همان مسأله باید پیاده شود و آن این است: اگر کسی شک کرد در این که قدرت دارد مأموربه مولا را انجام دهد یا خیر؟ و فحص هم کرد و شک هم شک بدوی نبود خیلی هم دنبال کرد و کنجکاوی کرد بالاخره به جایی نرسید که آیا می تواند مأموربه مولا را انجام دهد یا نمی تواند مأموربه مولا را انجام دهد؟ روی قاعده باید در اینجا اصالت البرائه جاری شود.

بین اینجا و مسألۀ استطاعت چه فرق می کند؟ آنجا اگر فحص کرد و شکش باقی ماند با کمک اصالت البرائه خودش را از زیر بار تکلیف به وجوب حج بیرون می برد. اینجا هم عینا همین معنا پیاده می شود. اگر کسی شک در قدرت کرد و کاملا هم مسأله را بررسی کرد به جایی نرسید که«هل هو قادر او لیس بقادر»؟ باید اصالت البرائه جاری شود و حکم کند به این که تکلیف متوجه این نیست. بگوید جاری شود؟ می گوییم: متأسفانه مشهور خلاف این را فتوا داده اند. مشهور می گویند:

در مورد شک در قدرت باید احتیاط کند.

چه شد که در شک در استطاعت اصالت البرائه جاری می شود! اما به مسألۀ شک در قدرت که می رسید می گویید: اصاله الاحتیاط در اینجا جریان پیدا می کند؟ اگر هر دو در معنای شرطیت یکنواخت هستند و در مفهوم شرطیت یک معنا دارند و در لوازم شرطیت یک نوع آثار بر آن دو بار می شود و فقط فرقش در شرعیت و عقلیت است از مشهور کأنّ سؤال می شود که شما چرا در شک در استطاعت و امثال استطاعت اصالت البرائه را جاری می کنید؟ اما در مسألۀ شک در قدرت که می رسید، می گویید: نه«یجب علیه الاحتیاط» و نمی تواند در اینجا اصالت البرائه را جاری کند؟ از اینجا ما استفاده می کنیم که قدرت شرطیت ندارد. بلکه عجز به عنوان عذر مطرح است.

اگر کسی در مقابل مخالفت تکلیف مولا بخواهد عذری داشته باشد باید عذری قابل ارائه داشته