سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 2

درس چهارصد و سی و ششم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تفصیل مرحوم محقق حائری(ره) در افعال و مقدمات حرام

ایشان در کتاب شریف«درر»، تفصیلی در باب مقدمات حرام ذکر فرموده اند که آن تفصیل عبارت از این است: دو نحو فعل حرام داریم، «افعال محرمه علی قسمین»، آن افعالی که اینها فی نفسها و با قطع نظر از صدور آنها از روی اراده و اختیار، مبغوض مولا و مخالف با نظر اوست. ولو این که اگر ملکف، «عن غیر اراده» آن را انجام دهد، استحقاق عقوبت ندارد، اراده در استحقاق عقوبت نقش دارد، اما در مبغوضیت آن فعل و مخالف با غرض مولا بودن، هیچ فرقی بین صورت اراده و عدم اراده نمی کند.

اما قسم دوم عبارت از آن افعال محرمه ای است که دائرۀ مبغوضیت آنها مقید به اراده است، یعنی اگر«عن اراده» صادر شود، مبغوض مولا است، اما اگر ذات فعل در خارج تحقق پیدا کند، بدون ارادۀ مکلف هیچ مبغوض مولا در خارج تحقق پیدا نکرده است. پس دو قسم افعال محرمه، به این جهت برگشت: قسم اول اراده در مبغوضیت، نقش ندارد ولو این که در استحقاق عقوبت بلا اشکال نقش دارد. اما قسم دوم در اصل مبغوضیت اراده نقش دارد. به حیثی که اگر بدون اراده صادر شود، «لم یتحقق مبغوض المولا اصلا».