سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 203

درس چهارصد و شصت و ششم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

استحقاق عقوبت در صورت ترک اهم و اقدام به مهم

در جایی که مکلف مواجه با دو خطاب به نحو عام است و مواجه با دو تکلیف است، اگر یکی اهم باشد و دیگری مهم و مکلف هم، قدرت بر جمع بین آن دو را نداشته باشد، اینجا اگر قدرت واحده ای که در اختیار مکلف است، در رابطۀ با اهم صرف کند که اهمیت از طریق شرع احراز شده و روی حساب اهمیت عقل همان اهم را متعین می داند، اگر قدرت را در رابطۀ با اهم صرف کرد، هم استحقاق مثوبت در رابطۀ با امر به اهم دارد و هم در رابطۀ با امر به مهم معذور است و«لا یستحق العقوبه عند العقل» عقل به او نمی گوید: که چرا اهم را اختیار کردی و مهم را مخالفت کردی؟ می گوید: راه همین است که می بایست اهم انتخاب شود با این که مستلزم مخالفت مهم است؛ لکن در مقابل آن مخالفت هیچگونه استحقاق عقوبتی وجود ندارد.

نقطۀ حساس بحث این صورت است که اگر قدرت را عکس کند، و در رابطۀ با امر به مهم صرف کند و در نتیجه امر به اهم مخالفت شود، اینجا روی آن راهی که طی کردیم و طبق آن مقدمات و