سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 205

ضرورتی نیست برای چنین اشتراطی بلکه دو امر هرکدام در جای خودش هست.

شباهت«ما نحن فیه» به مسألۀ اجتماع امر و نهی، در تغایر وجوبین

لذا در باب اجتماع امر و نهی با این که امر و نهی با هم غیر قابل اجتماع هستند، آنجا دیگر نتیجۀ تحقیق محققین بزرگوار این است که اجتماع امر و نهی در صلاه در دار غصبی یک مسألۀ روشنی هست برای این که امر به طبیعت صلاه متعلق شده، و نهی به طبیعت غصب و مجرد این که اینها در خارج اتحاد وجودی پیدا کردند و در یک مورد هم عنوان صلاه و هم عنوان غصب محقق شده، این سبب نمی شود که امر و نهی روی یک شیء آمده باشد، مقام تعلق امر و نهی مقام ماهیت و طبیعت است و مقام اتحاد صلاه و غصب مقام خارج است، اتحاد ربطی به مقام تعلق امر و نهی ندارد، و امر و نهی هم هیچ ربطی به اتحاد در خارج ندارد.

اینجا هم سنخ همین معنا مطرح است: دو امر است یکی متعلق به ازاله، یکی هم متعلق به صلاه.

هیچگونه بین اینها ارتباطی در عالم مفهوم و ماهیت وجود ندارد، لذا حتی از باب«تعرف الاشیاء باضدادها» وقتی که ما صلاه را ملاحظه می کنیم، ذهن ما انتقال به ازاله پیدا نمی کند وقتی که در احکام مسجد وجوب ازالۀ نجاست از مسجد را ملاحظه می کنیم، ذهن ما انتقال به صلاه پیدا نمی کند این برای این است که اینها دو عنوان هستند، دو مفهوم هستند، دو ماهیت هستند، و بینشان هم مثل مسألۀ سواد و بیاض نیست که تضاد ماهوی داشته باشند و چه بسا از باب«تعرف الاشیاء باضدادها» آنجا ما انتقالاتی داشته باشیم اما در اینجا این مسائل مطرح نیست؛ لذا همان طوری که امر متعلق به ازاله به صورت یک واجب مطلق بدون این که مشروط به یک شرطی باشد، مطرح است امر متعلق به صلاه هم به همین کیفیت به صورت یک واجب مطلق بدون این که مشروط به قیدی باشد، عصیان شرطیت داشته باشد یا عزم بر عصیان شرطیت داشته باشد.

عدم تقدم و تأخر در تعلق امر به اهم و مهم

نکتۀ مهمی که در اینجا باید به آن توجه کرد که چه بسا عدم توجه به این نکته یک مقدار موجب خلط و اشتباه شده، این است که آیا مسألۀ اهم و مهم که ما احراز کردیم ازاله اهم است و صلاه مهم است، آیا مسألۀ اهمیت و مهم بودن، معنایش این است که اهم و مهم از نظر تعلق امر و از نظر تعلق تکلیف در دو رتبه واقع شده اند، قائل به ترتب مسألۀ طولیت را قائل است، می گوید: امر به صلاه در رتبۀ امر به ازاله نیست. اما چرا؟ چرایش را دقت کنیم نمی گوید: برای این که امر به ازاله اهم است و