سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 224

بنشاند؟ شرط حاصل است و«حصول الشرط موجب لتحقق الامر بالمهم» و از طرفی هم این شرط امر به اهم را ثابت نکرده است. برای این که یا عصیان به نحو شرط متأخر است و یا عزم به عصیان، شرطیت برای امر دارد. پس در نتیجه آن هدفی را که قائل به ترتب، دنبال می کند با توجه به این که قبول دارد در آن واحد به صورت دو واجب مطلق: امر به ازاله و امر به اقامۀ نماز مستحیل است با توجه به این مسأله چطور با اشتراط جلو این استحاله گرفته می شود؟ نتیجۀ اشتراط این است که امر به مهم چون شرطش حاصل است خودش متحقق است و از طرفی هم این شرط نتوانسته است امر به اهم را ساقط کند. در نتیجه«تحقق من المولی طلب الضدین فی آن واحد و هو مستحیل» لذا از نظر اثبات ولو این که همۀ حرفهای گذشته را کنار بگذاریم این راهی نیست که قائل به ترتب بتواند مسأله مطلقین را از مطلق و مشروط جدا کند. در حقیقت مشروط به شرط حاصل، همان حکم مطلق را دارد. وقتی که در دو مطلق قائل به امتناع هستید، در مشروط به شرط حاصل هم هر دو مجتمعند و عنوان مطلقین بر آنها بار می شود. حالا در بحث ترتب خیلی تفصیل نمی دهیم، کلام مفصلی مرحوم محقق نائینی(ره) دارند که دیگر مطرح نمی کنیم، اما ایشان چند فرع فقهی ذکر کرده اند که آنها را شاهد آورده اند بر این که چاره ای جز مسأله ترتب در آن فروع فقهیه وجود ندارد، بعضی از آن فروع فقهیه را عرض می کنیم و دیگر به بحث ترتب خاتمه می دهیم.

پرسش:

1 - چرا قول به ترتب استحالۀ عقلی دارد؟

2 - بحث ترتب در مقام ثبوت را توضیح دهید.

3 - احتمالات ثلاث در بحث ترتب را توضیح دهید.

4 - نتیجۀ بحث ترتب را به اختصار بیان کنید؟