سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 226

بالاخره وقتی که مکلف وارد مسجد شد، متوجه آلودگی مسجد شد، متوجه شد که امر به ازاله به او توجه پیدا کرده، و از طرفی هم می خواهد عصیان کند، این امر به ازاله را به نحو شرط مقارن، نه، بلکه به نحو شرط متأخر، یا بالاتر عصیان نه، عزم بر عصیان دارد، به مجرد ملاحظه آلودگی مسجد این عزم بر عصیان امر به ازاله دارد.

آیا اشتراط صلاه با این عزم بر عصیان امر به ازاله، چطور می تواند این غائله را از بین ببرد؟ برای این که الان که ایستاده«مع کونه عازما علی المعصیه» دو امر به او توجه دارد: هم امر به ازاله گریبان او را گرفته، برای این که عزم بر عصیان مسقط امر به ازاله نیست، و هم امر به صلاه، برای این که شرایط آن حاصل است و شرط آن عزم بر معصیت است، پس این آدم عازم بر معصیت، یتوجه علیه امران، ممکن است بفرمائید: این عزم بر معصیت، چون یک تجری هست و ناشی از سوء اختیار، می خواهد عزم بر معصیت پیدا نکند، جوابش این است که آیا مسألۀ استحاله طلب ضدین، اطلاق دارد یا این که بعضی از جاها استحاله ندارد؟ اگر طلب ضدین را معلق به معصیتی کرده باشند، مولا گفت: اگر فلان امر مرا مخالفت کنید، باید در آن واحد جمع بین ضدین کنید، آیا یک چنین معنایی می شود؟ کسی ممکن است چنین توجیه کند و بگوید این که جمع بین ضدین را به نحو اطلاق ذکر نکرده، این معلق بر یک شرطی کرده، شرط هم که یک امر قهری نبوده، امر اختیاری بوده، امر اختیاری هم دارای حسن نبوده بلکه ناشی از سوء اختیار بوده، عصیان یعنی مخالفت اختیاری ناشی از تجری اختیاری، آیا جمع بین ضدین می تواند معلق بر یک امر دیگر، یعنی عصیان باشد؟ مولا بگوید: «اشتر اللحم و ان لم تشتر اللحم، یجب علیک الجمع بین ضدین» آیا این امکان دارد یا استحاله طلب ضدین یک مسأله مطلق و عامی هست؟

عدم کفایت اشتراط و تأخر در رفع استحالۀ ترتب

هر کجا به هر صورتی، طلب ضدین بخواهد تحقق پیدا کند، این«امر ممتنع». «ما نحن فیه» هم یکی از مصادیق آن است، الان که وارد مسجد شد، عازم بر عصیان هم هست، در این موقعیت می گویید دو امر به او متوجه هست، می گوییم چرا؟ مجوز آن چیست؟ می توانید جواب بدهید که می خواست تصمیم بر معصیت نگیرد، می خواست عزم بر عصیان پیدا نکند، آیا عزم بر عصیان«من ناحیه مکلف» استحاله یک امری را در رابطه با مولا از بین می برد یا این که آن استحاله به قوت خودش باقی است؟ و به عبارت دیگر از قائل به ترتب می پرسیم که آیا آن چیزی که به نظر شما مسأله استحاله را از بین می برد، اصل مشروط بودن واجب مهم است یا مشروط بودن به یک شرطی که در