سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 228

خودش عصیان خواهد شد، پس بگوییم: معنای آن این است که از اول دیگر امشب تکلیف متوجه شما نیست، برای این که عصیان بر تکلیف در ظرف خودش تحقق پیدا خواهد کرد.

عدم ارتباط مسألۀ ترتب به رتبه

پس اگر قائل به ترتب این جهت سوم را که ظاهرا هم بیشتر روی این جهت تکیه می کند، نه اصل اشتراط، نه«کون الشرط امرا واقعا بسوء الاختیار» نه، به اینها کاری ندارد، به اختلاف رتبه و روی اختلاف رتبه تکیه می کند، می گوید چطور می گویید: رتبۀ علت و معلول دو تا است: یکی تقدم دارد و دیگری تأخر، ما هم اینجا بین امر به مهم و امر به اهم اختلاف رتبی درست می کنیم، می گوییم: بر فرض هم که همه حرفهای شما درست باشد، همین اختلاف رتبی کارساز نیست، برای این که کاری به رتبه نداریم، ما به زمان کار داریم، در این آن اولی که وارد مسجد شد و«قد کان توجه» به این که مسجد آلوده است«یجب علیه الازاله» به مجردی که توجه به وجوب ازاله پیدا کرد گفت: ما حالش را نداریم، معصیت می کنیم، عزم بر عصیان پیدا کرد، شما در این زمان می گویید دو تکلیف به این شخص متوجه است، رتبه این دو تکلیف هم از نظر مقام و موقعیت تقدم و تأخر داشته باشد، از نظر زمان یکی است.

به عبارت دیگر، آنچه که مربوط به مسأله استحاله طلب ضدین است، مسأله زمان است، آن به رتبه کاری ندارد، در زمان واحد طلب ضدین نمی شود. لذا اگر کسی پرسید که«هل یجوز طلب الضدین؟» شما فوری از او می پرسید: «فی زمان واحد، فی ان واحد؟» می گوید: بله، شما می گویید:

نه، پس مسأله استحاله به زمان ارتباط دارد، آن که شما درست می کنید اختلاف رتبه درست می کنید، اختلاف رتبه تأثیری در رفع استحاله ندارد، برای این که استحاله به رتبه کاری ندارد، او می گوید:

«طلب الضدین فی آن واحد» مسأله زمان است«فی زمان واحد» آیا اختلاف رتبه زمان واحد را از بین می برد، یا این که در عین این که زمان واحد است، اختلاف رتبه در کار است، نمی توانید شما انکار کنید، بر فرض که اختلاف رتبه هست، زمان واحد است. زمان که واحد شد، «کیف یجوز طلب ضدین؟» چطوری امکان دارد طلب ضدین«فی زمان واحد و فی آن واحد» پس در حقیقت ما به قائل ترتب می گوییم: آنکه شما برای آن زحمت می کشی، تلاش می کنی، اختلاف رتبه است، بیشتر از این که نیست، خودت را می کشی که اختلاف رتبه درست کنی، خیلی خوب«سلمنا» اختلاف رتبه تحقق دارد.

اما مسألۀ استحاله طلب ضدین به رتبه کاری ندارد، او به زمان کاری دارد، این جسم را اگر در