سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 233

نذر جلوی کشیدن سیگار را می گیرند، چون می بینند راهی برای ترک غیر از این معنا وجود ندارد.

حالا اگر کسی نذر کرد که در یک شهری اقامت نکند، ما فرض کردیم که نذر او هم واجد شرایط است، متعلق نذر رجحان شرعی دارد، از جهت نذر مناقشه ای در کار نیست. این شخص عدم اقامه را نذر کرد، لکن عملا با این نظر مخالفت کرد، و به جای عدم اقامت، اقامت را اختیار کرد، اینجا ایشان می فرماید: حکم فقهی این می شود، که چون مسألۀ اقامت در کار است، اگر ماه رمضان است، باید روزه بگیرد و نمازش را هم تمام بخواند، پس در حقیقت این تکلیف به وجوب صوم در رمضان و به وجوب اتمام نماز در مقابل قصر نماز، مترتب است بر عصیان امر به وفای به نذر، و به عبارت دیگر مترتب است بر مخالفت نذر، برای این که اگر نذر مخالفت نمی شد و اقامتی تحقق پیدا نمی کرد، دیگر تکلیف به روزه مطرح نبود، تکلیف به وجوب اتمام صلاه مطرح نبود، این تکلیف مترتب است بر مخالفت نذر و بر عصیان امر به وفای به نذر و بر اقامت که عدم آن متعلق نذر واقع شده است، کأنّ ایشان سؤال می کنند: آیا در این مسأله فقهی غیر از این شما جوابی می توانید داشته باشید؟ اگر کسی به عنوان استفتا از شما چنین مسأله ای را پرسید، غیر از این می توانید داشته باشید؟ اگر کسی به عنوان استفتا از شما چنین مسأله ای را پرسید، غیر از این می توانید جوابی به او بدهید؟ آیا فقیهی می تواند غیر از این راه، راه دیگری طی کند؟ این همان مسأله ترتب است. «ادل دلیل علی امکان شیء وقوع الشیء و هذا واقع فی الفقه و فی الشریعه» این مثالی است که ایشان زده اند و بهترین فرعی که مطرح می کنند در این رابطه همین فرع است و الا این فرع اگر جواب داده بشود، دیگر آن فروع دیگرشان اهمیتی ندارد.

مناقشۀ استاد در فرع فقهی محقق نایینی(ره)

در این فرع قدری دقت کنیم، با توجه به آن نکاتی که در درس گذشته بیان کردیم که اولا قائل به ترتب چه می گوید؟ مقصود از ترتب چیست و هدف از ترتب چیست؟ هدف از ترتب این است که در آن واحد قائل به ترتب می خواهد بگوید: دو تکلیف وجود دارد، منتها چون اختلاف رتبی بین اینها هست، و تقدم و تأخر رتبی در کار است، به خیال او مسأله تقدم و تأخر رتبی، غائله استحاله طلب ضدین را رفع می کند، ولو این که ما جواب دادیم، لکن حالا هدف قائل به ترتب و راهی را که او سیر می کند، و مقصدی را که از این راه دارد، عبارت از این جهت بود که ذکر کردیم. و همین طور نکات دیگری هم اشاره شد که حالا می بینیم آیا مثال ایشان ما را در ترتب مورد بحث می تواند ملزم کند به این که قائل به ترتب شویم، یا نه؟

اولین حرفی که با ایشان داریم این است که این مثال شما، در حقیقت یک مثال فرضی هست، یک