سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 240

درس چهارصد و هفتاد و یکم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

نتیجه و ثمرۀ نزاع در بحث اقتضا

آیا امر به شیء مقتضی نهی از ضد، چه ضد خاص و چه ضد عام است یا نه؟ در اصل این بحث قول به اقتضا را انکار کردیم حتی در رابطۀ با ضد عام که به معنای نقیض و به معنای ترک واجب است. گفتیم که در ضد خاص هم یا از راه مقدمیت و یا از راه ملازمه باید ثابت شود. و هیچ کدامش را نپذیرفتیم برای این که عدم ضد ولو این که عدم مضاف است لکن در عین حال نه اتصاف به مقدمیت پیدا می کند نه اتصاف به ملازمه. لذا در اصل بحث نتیجه عدم اقتضا بود. و امّا بحث دو ثمره داشت:

یک ثمرۀ کلی و یک ثمرۀ فی بعض موارد. ثمرۀ کلی نفس همین معنا که قائلین به اقتضا ضد خاص را حرام می دانند و قائلین به عدم اقتضا حرام نمی دانند. و دیگر فرقی نمی کند که ضد خاص عنوان عبادیت داشته باشد یا عنوان غیر عبادی چون بحث ما در اصل مسأله اختصاص ندارد به جایی که ضد خاص عبادت باشد. پس ثمرۀ کلی همین محرّم بودن و محرّم نبودن ضد خاص است. منتها یک ثمرۀ دیگری در خصوص آنجایی که ضد خاص عبادت باشد، بار کرده بودند و مسألۀ ازالۀ صلاه از