سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 245

احراق تحقق ندارد. چه عالم باشد یا نباشد. پای علم را که در عنوان محل بحث آورده اند، این مسأله را از امکان وقوعیه و به طریق اولی از امکان ذاتی بیرون می برد. برای این که اگر علم و جهل در امکان وقوعی نقش نداشته باشد دیگر در امکان ذاتی به طریق اولی نقش ندارد.

عدم وضوح محل نزاع در بحث انتفاء شرط در امر

در«شرطه» ضمیری ذکر شده«هل یجوز امر آمر مع علمه بانتفاء شرطه» که این ضمیر یا باید به آمر برگردد که معنا ندارد به آمر برگردد یا باید به مأموربه برگردد که مأمور بهی در عبارت ذکر نشده است. آنچه که در عبارت ذکر شده، امر است. آیا امکان دارد که از آمر امری صادر شود با این که خود آمر می داند که شرط این امر تحقق ندارد؟ شرط یکی از اجزاء علت تامه است، می داند علت تامۀ امر تحقق ندارد، مع ذلک«یمکن أن یصدر منه امر». حفظ این خصوصیات سه گانه از یک طرف تکیه روی امکان و از یک طرف تکیه روی علم و از طرف دیگر، ارجاع ضمیر به خود امر برای این که غیر از امر چیزی نیست که ضمیر به آن برگردد. مأمور به در عبادت ذکر نشده است به آمر هم که معنا ندارد بگوییم: «شرط الآمر» این یک امر غیر معقولی است. چه طوری اصلا این محل نزاع را ما تصویر کنیم؟ آیا امکان دارد از یک طرف کلمۀ امکان از یک طرف تکیۀ روی علم از یک طرف رجوع ضمیر به امر که معنای آن این است که علت الامر وجود ندارد. آمر هم می داند که علت الامر وجود ندارد. آیا این امکان دارد؟ اصلا علم با امکان سروکار ندارد. اگر علت وجود ندارد چه عالم باشد و چه نباشد در مسألۀ امکان و استحاله فرقی وجود نمی آورد. تفسیر و تحریر محل نزاع یک مشکله ای است، لکن مرحوم آقای آخوند برای حل این اشکال یک راهی پیدا کردند و آن این است که در ضمیر «شرطه» یک نوع استخدام قائل شدند به یک کیفیتی که در کفایه ذکر شده است. کلام ایشان را مطالعه بفرمایید ببینیم آیا می توان با توجیه ایشان موافق بود یا نمی توان؟

پرسش:

1 - ثمرۀ کلی و ثمرۀ خاص، نزاع در بحث اقتضاء را بیان نمایید.

2 - کلام شیخ بهائی«ره» در انکار اقتضاء را بیان و جواب استاد را تقریب نمایید.

3 - چرا محل نزاع در بحث انتفاء شرط آمر، منقح نیست؟ بیان استاد را تقریب نمایید.

4 - آیا علم ما در اموری که استحالۀ ذاتی و وقوعی دارند، تاثیری دارد یا خیر؟