سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 251

صدی هشتاد قدرت نداشته باشند، اینجا«لا یصح من المولی». اما اگر در بین هر صد نفری پنج نفر یا ده نفرشان قدرت ندارند و مولی هم عالم است چه اشکالی دارد که به صورت خطاب واحد دستور صادر کند.

اما اگر فرد فرد بخواهد دستور صادر کند، مثل آن آقای بزرگواری که از آن نقل شده بود در مجلس که وارد می شد یک یک اشاره می کرد آقای فلان«صبحکم الله» بعد سراغ دومی و سومی همین طوری با انگشت اشاره می کرد. اگر این طوری بخواهد دستور صادر کند یکی یکی بگوید: «یا زید یجب علیک السفر یا عمرو یجب علیک السفر» و یا آن خطاب واحد را بازگشت به این خطابات متعدده و متکثره بدانیم نسبت به آنهایی که قدرت ندارند توجه خطاب جایز نیست.

اما اگر به نحو عموم شد و انحلالی هم قائل نشدیم اینجا مجرد این که یک مقداری از این مکلفین عاجز هستند، مانع از این نیست که مولی به صورت خطاب واحد حکم را شامل همه قرار دهد، منتها آنهایی که قدرت دارند اگر مخالفت کنند معذور نیستند اما آنهایی که قدرت ندارند در عین این که خطاب آنها را گرفته است و حکم شاملشان شد در عین حال معذور هستند. در نتیجه اگر عبارت را به این صورت معنا کنیم که در ضمیر«شرطه» استخدام قائل شویم و چاره ای نیست و آن مبانی خودمان را حفظ کنیم نتیجتا باید بگوئیم: اگر خطاب شخصی باشد«لا یجوز» یا اگر قائل به انحلال در خطاب عمومی شویم«لا یجوز». اگر خطاب عام صدی هشتادشان غیر قادر باشند«لا یجوز». اما در غیر این صورت خطاب عام باشد، انحلالی هم در کار نباشد و اکثریت معتنابه هم افرادی باشند که قدرت بر انجام مأموربه را دارند روی قاعده چرا«لا یجوز»؟ علتی برای عدم جواز ما نمی بینیم. لذا در حقیقت به این صورت باید در مسأله از نظر جواز و عدم جواز تفضیل قائل شویم.

پرسش:

1 - بیان مرحوم آخوند(ره) در امکان امر در صورت علم آمر به انتفاء شرط را تقریب کنید.

2 - قول به انواع حکم در نتیجۀ این بحث چه تاثیری دارد؟

3 - راه حل استاد بر امکان امر در صورت علم آمر به انتفاء شرط را توضیح دهید.

4 - قول عدلیه و اشاعره در تعلق امر به محالات را تقریب نمایید.

5 - آیا در اوامر اختباریه، امکان امر در فرض انتفاء شرط وجود دارد؟