سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 253

طبایع ذکر شده، چون مقصود از طبایع خود ماهیات است، خود حقایق ماهوی است. بگوییم مقصود از افراد همان وجودات طبیعت است و چیزی زائد بر وجود بنابر این قول مطرح نیست اصلا به عبارت روشن تر زید را که فرد برای انسان می دانیم در فردیت زید دو خصوصیت وجود دارد: اولین خصوصیت این است که انّه وجود الانسان، زید عبارت از ماهیت موجوده است، حیوان الناطق متحقق در خارج است؛ فرد همیشه ملازم با وجود طبیعت است. دیگر نمی شود یک فردی داشته باشیم که وجود نداشته باشد.

پس اولین خصوصیت، مسألۀ وجود است. دومین خصوصیت آن خصوصیات فردیّۀ این وجود است که انّه ابن کذا، ابو کذا، در زمان کذا واقع شده، قیافه اش چطور است؟ خصوصیات روحی او چیست؟ اینها همه خصوصیات فردیۀ زید است که وقتی ما کلمۀ زید را می شنویم حاکی از همۀ این خصوصیات است. بعد بگوییم که در این احتمال کلمۀ افراد که در مقابل طبایع ذکر شده، مقصود از افراد همان وجودات طبیعت است، یعنی همان خصوصیت اصل الوجود، اما عوارض فردیه و عوارض مشخصۀ دیگر، آنها مطرح نیست.

در حقیقت نزاع به این برگردد که آیا أوامر و نواهی به ماهیات متعلق است یا به وجودات؟ مقصود از افراد هم همین وجودات باشد. بگوییم که این مسأله در حقیقت ریشه و اساسش همان مسأله ای است که در فلسفه به عنوان یکی از مهمترین مسألۀ اساسی در فلسفه مطرح است و آن این است که آیا اصالت مربوط به ماهیت یا مربوط به وجود است؟ به عبارت دیگر اصاله الماهیه ای باشیم یا اصاله الوجودی؟ این بحث در حقیقت متفرع بر آن بحث است، آنهایی که در بحث فلسفی قائل به اصاله الماهیه هستند، می گویند: أوامر و نواهی به ماهیات متعلق است، اما آنهایی که در بحث فلسفی عقیده شان این است که«انّ الوجود عندنا اصیل» معتقدند که اوامر و نواهی به وجودات متعلق است برای این که اصالت در رابطۀ با وجود است نه در رابطه با ماهیت.

مبعدات احتمال اول: ذکر طبایع نه افراد

آیا با این مسأله این طوری برخورد کنیم و این طوری این مسأله را در ما نحن فیه مطرح کنیم؟ اگر بخواهد این طوری مطرح شود، چند مبعّد دارد: اولین مبعّدش همان بود که اشاره کردیم که طبق این احتمال باید در مقابل طبایع، وجودات طبایع ذکر شود نه افراد، باید مسأله را این طوری عنوان کنیم که آیا أوامر و نواهی به ماهیات متعلق است یا به وجودات متعلق است؟ در حالی که در عنوان اصولی این بحث کلمۀ وجودات ذکر نشده بکله کلمۀ افراد ذکر شده و افراد عبارت از وجودات به انضمام